Tác giả: aum.uyen aum.uyen

Sự phát triển của trẻ nhỏ luôn là mối quan tâm hàng đầu của các bậc phụ huynh. Tuy nhiên, khi hành trình phát triển có những dấu hiệu khác biệt, đặc biệt là liên quan đến giao tiếp và tương tác xã hội, việc tìm hiểu đúng đắn là vô cùng cần thiết. Trong bối cảnh đó, rối loạn phổ tự kỷ asd (Autism Spectrum Disorder) là một khái niệm mà ngày càng nhiều gia đình cần phải nắm rõ.

Việc nhận biết sớm các tín hiệu cảnh báo và can thiệp kịp thời là yếu tố quyết định chất lượng cuộc sống và khả năng hòa nhập của trẻ trong tương lai. Đối với các bậc cha mẹ, việc trang bị kiến thức chuyên môn, chính xác về rối loạn phổ tự kỷ asd là bước khởi đầu quan trọng nhất trong hành trình đồng hành cùng con.

I. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Là Gì?

Rối loạn phổ tự kỷ asd (Autism Spectrum Disorder) là một thách thức phát triển thần kinh sâu sắc, ảnh hưởng đến cách cá nhân nhìn nhận thế giới, xử lý thông tin, và xây dựng các mối quan hệ xã hội. Đặc trưng cốt lõi của rối loạn phổ tự kỷ asd nằm ở sự thiếu hụt dai dẳng trong tương tác và giao tiếp xã hội, đi kèm với các mẫu hành vi, sở thích bị hạn chế và lặp đi lặp lại.

Tình trạng này thường khởi phát từ giai đoạn thơ ấu. Nhiều trẻ bắt đầu biểu hiện các dấu hiệu tự kỷ ngay trong năm đầu tiên, hoặc trải qua giai đoạn thoái triển các kỹ năng (thường thấy trong khoảng từ 18 đến 24 tháng tuổi) trước khi các triệu chứng bộc lộ rõ ràng. Mặc dù chưa có phương pháp điều trị dứt điểm chứng rối loạn phổ tự kỷ, việc phát hiện và can thiệp sớm, chuyên sâu đóng vai trò then chốt.

II. Nguyên nhân và tính “Bẩm sinh”

Khi con bạn nhận chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ asd, việc tìm hiểu nguyên nhân là một nhu cầu tự nhiên của phụ huynh. Điều quan trọng nhất cần khẳng định là: rối loạn phổ tự kỷ asd không phải do cách nuôi dạy hay các yếu tố tâm lý xã hội đơn thuần gây ra.

Nguyên nhân cốt lõi là sự kết hợp phức tạp của các yếu tố sinh học. Trong đó:

• Yếu tố di truyền là nguy cơ mạnh mẽ nhất. Nhiều gen liên quan đã được xác định, khiến khái niệm rối loạn phổ tự kỷ bẩm sinh trở nên chính xác khi xét đến yếu tố di truyền và sự phát triển thần kinh sớm.
• Yếu tố môi trường như tuổi của cha mẹ khi sinh con, nhiễm trùng trong thai kỳ cũng có thể làm tăng nguy cơ.
• Đặc biệt, nghiên cứu về rối loạn phổ tự kỷ liên tục bác bỏ hoàn toàn quan niệm sai lầm về mối liên hệ với vắc-xin. Các nhà khoa học hiện tập trung tìm hiểu sâu hơn về các mạch thần kinh khác biệt, nhằm phát triển các chiến lược can thiệp nhắm vào gốc rễ của vấn đề.

Rối loạn phổ tự kỷ asd là kết quả của sự tương tác giữa di truyền và các yếu tố sinh học trong giai đoạn hình thành và phát triển sớm của não bộ. Khi hiểu đúng về nguyên nhân, cha mẹ sẽ bớt lo lắng, tránh được những quan niệm sai lệch và có thể tập trung vào điều quan trọng nhất: can thiệp sớm, đúng phương pháp và đồng hành cùng con một cách khoa học. 

 

>>> Bài viết liên quan: Nguyên Nhân Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Ở Trẻ Từ Gen Đến Não Bộ

 

III. Tín hiệu và biểu hiện rối loạn phổ tự kỷ qua các mốc tuổi

Việc nhận biết tín hiệu cảnh báo sớm là bước then chốt để mở ra cơ hội can thiệp hiệu quả nhất. Các rối loạn phổ tự kỷ biểu hiện thường liên quan đến hai lĩnh vực chính: Giao tiếp xã hội và Hành vi/ sở thích lặp lại.

3.1. Thiếu hụt trong giao tiếp và tương tác xã hội

• Không đáp lại tên gọi: Trẻ không phản ứng lại khi được gọi tên (thường từ 9 tháng tuổi).
• Giao tiếp mắt: Tránh hoặc ít sử dụng giao tiếp bằng mắt khi tương tác.
• Không chú ý: Không chỉ tay để bày tỏ nhu cầu hoặc chia sẻ sự vật, sự kiện thú vị (thường từ 12-18 tháng).
• Thiếu tương tác xã hội sớm: Ít cười đáp lại, ít bập bẹ hoặc thiếu cử chỉ chỉ trỏ để chia sẻ sự vật.
• Mất kỹ năng: Bất kỳ sự mất đi nào về khả năng nói, bập bẹ, hoặc kỹ năng xã hội đã có (dấu hiệu rất đáng lo ngại).

3. 2. Hành vi lặp lại và sở thích hạn chế

Đây là nhóm rối loạn phổ tự kỷ biểu hiện liên quan đến cách trẻ tương tác với môi trường:

• Hành vi lặp lại (Stimming): Các hành động lặp đi lặp lại như vỗ tay, đi kiễng gót (Tiptoeing), quay tròn, lắc lư người.
• Quan tâm chuyên biệt: Dành sự quan tâm quá mức và kéo dài cho một món đồ hoặc một chủ đề cụ thể (ví dụ: chỉ quan tâm đến bánh xe ô tô mà không chơi với ô tô).
• Thích sự nhất quán: Rất khó chịu hoặc quấy khóc khi thói quen bị thay đổi.
• Nhạy cảm giác: Phản ứng quá mức hoặc kém phản ứng với các kích thích giác quan (âm thanh, ánh sáng, kết cấu quần áo).

Việc nhận biết các rối loạn phổ tự kỷ biểu hiện là chìa khóa để cha mẹ thấu hiểu sâu sắc hơn về nhu cầu và khả năng riêng biệt của con. Mỗi dấu hiệu đều là một tín hiệu quan trọng mở ra cơ hội can thiệp đúng lúc, giúp phụ huynh lựa chọn được phương pháp hỗ trợ phù hợp nhất, từ đó tối đa hóa tiềm năng phát triển của trẻ.

IV. Quy trình chẩn đoán và hướng dẫn từ rối loạn phổ tự kỷ bộ y tế

Việc chẩn đoán rối Loạn phổ tự kỷ asd và can thiệp phải tuân theo quy trình chuẩn hóa nhằm đảm bảo tính chính xác và kịp thời.

4.1. Hướng dẫn của bộ y tế về rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ

Tại Việt Nam, các cơ quan y tế khuyến khích việc sàng lọc sớm trong các chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu. Hướng dẫn về rối loạn phổ tự kỷ bộ y tế luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa trẻ đi khám chuyên khoa ngay khi có nghi ngờ, thay vì chờ đợi. Sự hợp tác giữa bác sĩ nhi khoa, tâm thần nhi và tâm lý lâm sàng là bắt buộc trong quy trình này.

4. 2. Quy trình chẩn đoán chuẩn mực

Quá trình chẩn đoán là đa chiều và kéo dài:

• Sàng lọc (Screening): Sử dụng các công cụ như M-CHAT-R (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised) tại các phòng khám nhi hoặc cơ sở y tế.
• Đánh giá phát triển chuyên sâu: Trẻ sẽ được chuyển đến chuyên gia để đánh giá toàn diện, bao gồm cả ngôn ngữ, vận động và nhận thức.
• Chẩn đoán chính thức: Sử dụng các công cụ chẩn đoán chuẩn hóa quốc tế như ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition) và dựa vào tiêu chí DSM-5. Mục tiêu là xác định chính xác mức độ hỗ trợ mà trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ asd cần.

Mặc dù việc chẩn đoán chính thức phải được thực hiện trực tiếp, các dịch vụ tâm lý học online đang nổi lên như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho phụ huynh. Tư vấn trực tuyến có thể cung cấp tư vấn chuyên môn về các bước tiếp theo sau chẩn đoán, hướng dẫn phụ huynh cách theo dõi và ghi chép hành vi của con, đồng thời hỗ trợ tâm lý cho gia đình, đặc biệt là các gia đình ở xa trung tâm, giúp họ vượt qua những thách thức ban đầu.

V. Phương pháp can thiệp sớm hiệu quả

Chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ asd không phải là dấu chấm hết mà là khởi đầu của hành trình can thiệp. Các chương trình can thiệp chuyên sâu, thường từ 25-40 giờ mỗi tuần, được chứng minh là hiệu quả nhất.

• ABA (Applied Behavior Analysis): Phân tích Hành vi Ứng dụng là tiêu chuẩn vàng, giúp dạy các kỹ năng mới (giao tiếp, xã hội) và giảm hành vi không mong muốn.
• Trị liệu ngôn ngữ (Speech Therapy): Cải thiện giao tiếp, hiểu ngôn ngữ, và giảm thiểu các vấn đề liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ biểu hiện về ngôn ngữ.
• Hoạt động trị liệu (Occupational Therapy): Hỗ trợ trẻ với các kỹ năng vận động và quản lý các vấn đề nhạy cảm giác.
• Sự phát triển của công nghệ đã mở ra những cánh cửa mới. Các nền tảng giáo dục đặc biệt online, ví dụ như các chương trình được cung cấp bởi OME Việt Nam (hoặc các đơn vị tương tự), đang trở thành nguồn tài nguyên quý giá. Tại đây có thể cung cấp các khóa đào tạo chuyên môn, tài liệu hướng dẫn, hoặc các buổi tư vấn trực tuyến. Điều này giúp các gia đình áp dụng các chiến lược can thiệp sớm một cách nhất quán, vượt qua rào cản địa lý. 

Can thiệp tại nhà là một phần không thể thiếu, và các giải pháp giáo dục đặc biệt online đảm bảo sự hỗ trợ liên tục này cho trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ asd.

 

>>> Xem ngay khóa học liên quan: Hướng dẫn sử dụng phương pháp can thiệp ABA trong can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

VI. Kết luận

Hành trình cùng con mắc rối loạn phổ tự kỷ asd đòi hỏi sự kiên nhẫn, tình yêu thương và chiến lược đúng đắn:

• Tập trung vào Điểm mạnh: Mỗi trẻ có những tài năng và sở thích độc đáo. Hãy khám phá và phát huy những điểm mạnh này để xây dựng sự tự tin cho con.
• Tìm kiếm Cộng đồng: Kết nối với các phụ huynh khác và tham gia các nhóm hỗ trợ.
• Phối hợp chặt chẽ: Làm việc như một đội ngũ với các nhà trị liệu, giáo viên và bác sĩ để đảm bảo sự nhất quán trong các phương pháp can thiệp.

Việc nắm vững các tín hiệu cảnh báo sớm và áp dụng các chương trình can thiệp, như Giáo dục đặc biệt online hay tư vấn tâm lý học online, sẽ giúp trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ asd có cơ hội phát triển tối ưu. Đây là thông tin quan trọng mà mọi phụ huynh cần biết.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp, đặc trưng bởi những khó khăn dai dẳng trong tương tác xã hội và các kiểu hành vi lặp lại. Vì ASD là một “phổ”, nên các biểu hiện và mức độ hỗ trợ cần thiết rất đa dạng.

Việc tìm hiểu nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ là vô cùng quan trọng đối với các bậc phụ huynh. Khoa học đã khẳng định không có một nguyên nhân đơn lẻ nào, mà ASD là kết quả của sự tương tác tinh vi giữa yếu tố di truyền và môi trường. Hiểu rõ điều này là bước đầu tiên để xây dựng chiến lược can thiệp hiệu quả nhất. 

1. Nguyên Nhân Từ Yếu Tố Di Truyền

Nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng yếu tố di truyền đóng vai trò chi phối và là nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ có mức độ ảnh hưởng lớn nhất, ước tính chiếm từ 50% đến 90% nguy cơ mắc bệnh.

• Tính đa Gen (Polygenic): nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ không nằm ở một “gen tự kỷ” duy nhất. Đó là kết quả của sự tích lũy và tương tác của hàng trăm biến thể gen phổ biến. Các gen này thường mã hóa cho protein quan trọng trong chức năng của khớp thần kinh, điểm giao tiếp giữa các tế bào thần kinh. Bất thường ở đây là một giả thuyết sinh học hàng đầu về nguyên nhân trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ.
• Đột biến hiếm gặp: Ở một số trẻ, nguyên nhân gây rối loạn phổ tự kỷ là do các đột biến gen hiếm gặp, phát sinh mới (de novo) hoặc liên quan đến các biến thể số lượng bản sao (CNVs) việc lặp lại hoặc xóa bỏ các đoạn DNA dài.
• Thống kê: Một đứa trẻ có anh chị em hoặc cha mẹ mắc ASD có nguy cơ mắc cao hơn đáng kể, củng cố mạnh mẽ vai trò di truyền của nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ.

Y học hiện đại đã đặt yếu tố di truyền ở vị trí trung tâm trong việc lý giải nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ. Mặc dù ASD hiếm khi do một gen đơn lẻ mà là sự cộng hưởng phức tạp của hàng trăm biến thể gen phổ biến hoặc đôi khi là những đột biến hiếm gặp (de novo), nhưng vai trò chi phối của gen là không thể phủ nhận.

Hiểu rằng nguyên nhân trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ mang bản chất sinh học sâu sắc này giúp xóa bỏ những định kiến lỗi thời. Điều quan trọng nhất là kiến thức về gen không phải là dấu chấm hết, mà là điểm khởi đầu khoa học để xây dựng các phương pháp can thiệp sớm và cá nhân hóa, giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng phát triển của mình.

 

>>> XEM NGAY KHÓA HỌC:  Đánh giá mức độ, chức năng ban đầu của trẻ và lập kế hoạch can thiệp cá nhân cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

2. Nguyên Nhân Sinh Học Của ASD

Sự khác biệt trong cấu trúc và cách hoạt động của não bộ là biểu hiện sinh lý trực tiếp của các yếu tố gen. Những bất thường này là một trong những nguyên nhân gây ra rối loạn phổ tự kỷ và có khả năng bắt đầu rất sớm, ngay trong giai đoạn thai nhi.

2.1. Phát triển cấu trúc não không điển hình

• Tăng trưởng não bất thường: Các nghiên cứu chỉ ra sự tăng trưởng thể tích não nhanh bất thường trong giai đoạn sơ sinh. Sự tăng trưởng không cân đối này có thể dẫn đến việc tổ chức mạch thần kinh không hiệu quả, ảnh hưởng đến nguyên nhân gây rối loạn phổ tự kỷ.
• Vùng não mục tiêu: Các cấu trúc quan trọng như tiểu não, Hạch hạnh nhân, Vỏ não trước trán chi phối cảm xúc, tương tác xã hội và chức năng điều hành thường có sự khác biệt về cấu trúc và chức năng so với trẻ phát triển điển hình.

2.2. Mạch thần kinh

Kết nối khác biệt: nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ còn liên quan đến sự thiếu hiệu quả trong giao tiếp giữa các vùng não. Trẻ ASD thường cho thấy sự kết nối yếu giữa các vùng não xa (liên quan đến chức năng xã hội phức tạp) và có thể là sự kết nối quá mức/mạnh ở các vùng cục bộ (liên quan đến các hành vi lặp lại).

2.3. Mất cân bằng

Sự rối loạn trong các chất hóa học truyền tín hiệu như Serotonin và GABA cũng là một khía cạnh của nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ, ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh cảm xúc và phản ứng với kích thích.

Tóm lại, những khác biệt trong cấu trúc và hoạt động của não bộ là biểu hiện vật lý trực tiếp của các yếu tố gen di truyền. Các bất thường trong tăng trưởng não bộ, sự khác biệt về kích thước hoặc chức năng ở các vùng quan trọng như Tiểu não và Hạch hạnh nhân, cùng với sự kết nối mạch thần kinh không điển hình chính là nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ. 

Việc xác định các khác biệt sinh học này không chỉ củng cố tính khoa học của ASD mà còn mở đường cho các nghiên cứu nhằm phát triển phương pháp can thiệp mục tiêu chính xác hơn. Đối với các chuyên gia và phụ huynh muốn đào sâu kiến thức này, tham gia khóa học tâm lý học online là một giải pháp hữu ích để hiểu rõ hơn về cơ sở thần kinh học của rối loạn phổ tự kỷ.

3. Nguyên Nhân Từ Yếu Tố Rủi Ro Ngoại Sinh

Yếu tố môi trường không phải là nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ đơn độc, mà là các tác nhân rủi ro có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm nguy cơ ở những trẻ đã có nền tảng gen dễ bị tổn thương.

3.1. Rủi Ro Trong Thai Kỳ

• Tuổi cha mẹ cao: Cả tuổi của cha và mẹ khi sinh con đều có mối liên hệ thống kê với nguy cơ ASD tăng nhẹ. Điều này có thể do sự tích lũy đột biến gen theo thời gian, góp phần vào nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ về mặt di truyền.
• Tiếp xúc với thuốc: Việc mẹ sử dụng một số loại thuốc kê đơn mạnh trong thai kỳ, nổi bật là Valproate (chống co giật), đã được chứng minh là làm tăng nguy cơ ASD.
• Viêm nhiễm: Nhiễm trùng nghiêm trọng của mẹ (như cúm, Rubella) hoặc các tình trạng viêm hệ thống mạn tính (ví dụ: béo phì, tiểu đường) trong thai kỳ có thể tạo ra các cytokine tiền viêm ảnh hưởng đến môi trường phát triển não bộ của thai nhi.

3.2. Biến Chứng Chu Sinh

• Sinh non và cân nặng thấp: Sinh non cực độ (trước 35 tuần) được xác định là một yếu tố rủi ro quan trọng.
• Thiếu Oxy và biến chứng sản khoa: Các trường hợp thiếu oxy nghiêm trọng hoặc các biến chứng liên quan đến chuyển dạ và sinh nở cũng được xem xét là yếu tố góp phần vào nguyên nhân gây ra rối loạn phổ tự kỷ.

4. Các Nguyên Nhân Gây Nhầm Lẫn

Để đảm bảo thông tin khoa học khách quan và giúp phụ huynh tránh các ngộ nhận, điều quan trọng là phải loại trừ các yếu tố đã bị bác bỏ:

• Vaccine: Đã có nhiều nghiên cứu lớn, chất lượng cao được tiến hành, và không phát hiện có mối liên hệ nào giữa vaccine và ASD. Giả thuyết này đã bị bác bỏ hoàn toàn.
• Dạy dỗ con không đúng cách: ASD có cơ sở sinh học rõ ràng. Việc nuôi dạy con không phải là nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ
• Chế độ ăn trong khi mang thai: Không có nghiên cứu nào chứng minh mối liên hệ trực tiếp nào giữa chế độ ăn uống của mẹ và nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ

Những giả thuyết này đã được khoa học bác bỏ. Việc loại trừ các yếu tố gây nhầm lẫn giúp cha mẹ tránh lãng phí thời gian và nguồn lực vào các phương pháp không có cơ sở, thay vào đó, tập trung hoàn toàn vào việc can thiệp hiệu quả dựa trên nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ đã được xác nhận (di truyền và sinh học).

5. Liệu Pháp Can Thiệp Hiệu Quả

Mặc dù nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ không thể thay đổi, nhưng sự can thiệp sớm dựa trên hiểu biết khoa học là yếu tố then chốt để giúp trẻ phát triển.

• Test rối loạn phổ tự kỷ: Cha mẹ cần chú ý đến dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ sớm (thiếu giao tiếp bằng mắt, chậm nói) và thực hiện test rối loạn phổ tự kỷ bằng các công cụ tiêu chuẩn (M-CHAT, ADOS) để có chẩn đoán chính xác.
• Giáo dục đặc biệt online: Các mô hình can thiệp hiện đại như Trị liệu Hành vi Ứng dụng (ABA) được cá nhân hóa cao. Đặc biệt, giáo dục đặc biệt online đã trở thành giải pháp thiết thực, giúp cha mẹ ở vùng xa tiếp cận chuyên gia. Các đơn vị như OME Việt Nam đang cung cấp các khóa học và dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, giúp cha mẹ trang bị kiến thức để hỗ trợ con hiệu quả nhất dựa trên sự hiểu biết về nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ.

 

>>> BÀI VIẾT BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM: 3 bài test rối loạn phổ tự kỷ cực đơn giản tại nhà

 

6. Kết Luận

Nguyên nhân rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ là một mô hình sinh học môi trường phức tạp, với gen di truyền là yếu tố nguy cơ lớn nhất và được biểu hiện qua sự phát triển não bộ khác biệt.

Sự hiểu biết khoa học này là nền tảng cho chiến lược can thiệp sớm hiệu quả. Bằng cách tập trung vào chẩn đoán kịp thời và sự hỗ trợ nhất quán từ gia đình cùng các giải pháp như giáo dục đặc biệt online, cha mẹ có thể khai thác tối đa khả năng dẻo thần kinh của trẻ. Tương lai của trẻ tự kỷ nằm ở can thiệp đúng hướng, giúp trẻ phát triển tiềm năng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một lĩnh vực chuyên môn đòi hỏi sự kết hợp giữa khoa học hành vi, phát triển và sư phạm. Trong bối cảnh hiện đại, việc can thiệp không chỉ dừng lại ở phòng trị liệu mà còn mở rộng sang môi trường gia đình và học đường, đặc biệt với sự hỗ trợ của công nghệ. Bài viết này sẽ giúp bạn có một cái nhìn toàn diện về các chiến lược và mô hình hiệu quả nhất đang được áp dụng để hỗ trợ rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em.

Tầm quan trọng của can thiệp sớm đối với giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ là không thể phủ nhận. Can thiệp đúng thời điểm sẽ tối ưu hóa khả năng hình thành kết nối thần kinh, giúp trẻ đạt được các mốc phát triển quan trọng và cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.

I. Chương Trình Giáo Dục Cá Nhân Hóa (IEP)

Mọi chương trình giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ thành công đều phải được xây dựng dựa trên nguyên tắc cá nhân hóa sâu sắc. 

1. Đánh Giá Tổng Quan Trẻ

Trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình thực hiện các phương pháp can thiệp cho trẻ tự kỷ nào, chúng ta cần một bước quan trọng: đánh giá chuyên sâu. Giống như việc bác sĩ cần xét nghiệm tổng quát trước khi kê đơn, các nhà trị liệu cần đánh giá và kiểm tra kỹ năng hiện tại của con bạn.

• Đánh giá chuyên sâu trong mọi lĩnh vực: Các chuyên gia bác sĩ kiểm tra xem Con có biết chỉ tay, bắt chước không? Con chơi với đồ chơi như thế nào? Kỹ năng tự ăn, tự mặc của con ra sao? Con có sợ ánh sáng hay tiếng động không?
• Mục đích: Việc đánh giá này giúp xác định những kỹ năng đã có để phát huy và những lỗ hổng cần được lấp đầy. Đây là bước đầu tiên để lựa chọn phương pháp giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ hiệu quả.

2. Thiết Lập Kế Hoạch Cá Nhân Hóa

Dựa trên kết quả của sự đánh giá, chuyên gia sẽ cùng bạn xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP). Đây là bản đồ hành trình của con.

• Mục tiêu phải rõ ràng: Thay vì nói chung chung “Con sẽ giao tiếp tốt hơn,” chúng ta phải đặt mục tiêu cụ thể: “Trong 3 tháng tới, khi mẹ hỏi ‘Con muốn gì?’, con sẽ nói từ đơn hoặc dùng hình ảnh để trả lời.
• Tầm quan trọng: Mục tiêu rõ ràng giúp việc dạy trẻ rối loạn phổ tự kỷ dễ dàng theo dõi tiến độ hơn. Nếu con đạt được mục tiêu, chúng ta chuyển sang mục tiêu khó hơn. Nếu chưa đạt, chúng ta biết rằng cần phải thay đổi chiến thuật.

3. Đội Ngũ Chuyên Gia

Việc giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ thành công cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều bên.  Không ai có thể làm một mình:

• Chuyên gia hành vi (ABA): Hướng dẫn bạn các kỹ thuật dạy con và xử lý hành vi khó khăn một cách khoa học.
• Chuyên gia ngôn ngữ: Giúp con học cách sử dụng ngôn ngữ (nói, cử chỉ, hình ảnh) để giao tiếp chức năng.
• Phụ huynh: Bạn chính là người thực hiện phương pháp dạy trẻ tự kỷ tại nhà hàng ngày, giúp con áp dụng những điều học được ở trung tâm vào cuộc sống thực.

Chính sự cá nhân hóa này đảm bảo rằng mỗi giờ học đều mang lại giá trị cao nhất cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em.

 

>>> Xem ngay: Khóa học Các chiến lược tối ưu trong can thiệp trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

II. Phương Pháp Phân Tích Hành Vi Ứng dụng (ABA)

Phân tích Hành vi Ứng dụng (ABA) được coi là tiêu chuẩn vàng trong giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ nhờ vào bằng chứng khoa học mạnh mẽ về tính hiệu quả. ABA tập trung vào việc hiểu chức năng của hành vi (tại sao trẻ làm điều đó) và sử dụng các nguyên tắc học tập (củng cố, gợi ý, giảm dần) để thay đổi hành vi theo hướng tích cực.

1. ABA Cổ Điển Và Cấu trúc (DTT)

Discrete Trial Training (DTT) là một mô hình ABA có cấu trúc cao, đặc biệt hữu ích trong giai đoạn đầu can thiệp cho rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em để dạy các kỹ năng cơ bản (nhận dạng, bắt chước, ngôn ngữ tiếp nhận).

• Quy trình: DTT chia nhỏ kỹ năng thành các bước đơn giản (A-B-C: Antecedent – Behavior – Consequence), cung cấp củng cố ngay lập tức cho các phản ứng đúng.
• Hiệu quả: DTT giúp trẻ học nhanh và hiệu quả trong môi trường ít bị phân tâm, tạo nền tảng vững chắc trước khi chuyển sang các môi trường tự nhiên hơn.

2. Phương Pháp ABA Tự nhiên Và Phát triển (PRT, NET)

Để đảm bảo kỹ năng được tổng quát hóa ra ngoài phòng trị liệu, các phương pháp giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ hiện đại ưu tiên các mô hình tự nhiên hơn:

• Pivotal Response Treatment (PRT): Thay vì chỉ dạy kỹ năng đơn lẻ, PRT tập trung vào các lĩnh vực then chốt, bao gồm: động lực, tự khởi xướng, tự quản lý và phản ứng với nhiều gợi ý. PRT được thực hiện trong môi trường chơi tự nhiên, sử dụng sở thích của trẻ làm phần thưởng.
• Natural Environment Teaching (NET): Giảng dạy được kết hợp vào các hoạt động hàng ngày của trẻ. Ví dụ, dạy màu sắc khi trẻ chơi với khối hoặc yêu cầu khi trẻ muốn đồ chơi. NET tăng cường tính ứng dụng của các kỹ năng học được.

III. Các Mô Hình Can Thiệp Phát Triển

Bên cạnh ABA, các mô hình can thiệp phát triển và cấu trúc đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng sự tương tác và tổ chức môi trường cho trẻ tự kỷ. Đây cũng là những phương pháp can thiệp cho trẻ tự kỷ quan trọng.

3.1. Can Thiệp Phát Triển Sớm (ESDM, Floortime)

• Early Start Denver Model (ESDM): Được thiết kế đặc biệt cho giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ lứa tuổi mầm non (12-48 tháng). ESDM tích hợp nguyên tắc ABA với lý thuyết phát triển, tập trung vào xây dựng mối quan hệ và tương tác qua hoạt động chơi chung, giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp không lời và xã hội.
• DIR/Floortime: Nhấn mạnh vào việc theo sát sự chủ động và cảm xúc của trẻ, giúp trẻ đạt được các cấp độ phát triển chức năng cảm xúc thông qua tương tác giàu cảm xúc.

3.2. Phương Pháp Dạy Học Có Cấu trúc (TEACCH)

TEACCH (Treatment and Education of Autistic and related Communication-handicapped Children) là một phương pháp giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ toàn diện, tập trung vào việc tạo ra một môi trường học tập rõ ràng và dễ đoán.

• Cấu trúc Trực quan: Sử dụng lịch trình, hệ thống tổ chức khu vực và hướng dẫn công việc bằng hình ảnh. Điều này tận dụng thế mạnh xử lý thông tin trực quan của trẻ ASD, giúp trẻ độc lập hoàn thành nhiệm vụ mà không cần gợi ý lời nói liên tục.
• Ưu điểm: TEACCH giảm thiểu lo âu, tăng cường khả năng tự chủ và là một phần không thể thiếu trong chương trình dạy trẻ rối loạn phổ tự kỷ ở trường học.

IV. Mô Hình Giáo Dục Đặc biệt Online

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tiếp cận các chương trình giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ chất lượng đã được mở rộng đáng kể nhờ công nghệ. Đặc biệt là xu hướng giáo dục đặc biệt online

Giáo dục đặc biệt online đang trở thành một giải pháp quan trọng, đặc biệt với các gia đình ở xa trung tâm hoặc những nơi thiếu chuyên gia. Mô hình này bao gồm:

1. Tele-supervision (Giám sát từ xa): Các BCBA giám sát trực tuyến các nhà trị liệu hoặc phụ huynh đang thực hiện chương trình giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ tại nhà.
2. Đào tạo phụ huynh: Cung cấp các tài liệu can thiệp cho trẻ tự kỷ và hướng dẫn chi tiết qua video call, giúp phụ huynh thành thạo phương pháp dạy trẻ tự kỷ tại nhà.

Các đơn vị tiên phong như trung tâm OME Việt Nam đã phát triển các chương trình đào tạo và tư vấn giáo dục đặc biệt online, giúp phổ biến các kiến thức và phương pháp giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ tiên tiến nhất đến cộng đồng phụ huynh và chuyên gia trên khắp cả nước.

V. Hướng Dẫn Thực Hiện Phương Pháp Dạy Trẻ Tự Kỷ Tại Nhà

Mặc dù các buổi trị liệu tập trung rất quan trọng, việc áp dụng các phương pháp can thiệp cho trẻ tự kỷ tại nhà mới là yếu tố quyết định sự tổng quát hóa kỹ năng.

Phụ huynh có thể lồng ghép các kỹ thuật chuyên môn vào các hoạt động sinh hoạt hàng ngày:

1. Dạy kỹ năng xã hội và giao tiếp: Sử dụng Hệ thống Trao đổi Hình ảnh (PECS) ngay cả khi đi siêu thị hoặc chuẩn bị bữa ăn. Áp dụng Social Stories (Truyện xã hội) để giải thích các tình huống xã hội sắp diễn ra (ví dụ: đi khám răng, sinh nhật).
2. Cấu trúc và lịch trình: Duy trì lịch trình sinh hoạt hàng ngày rõ ràng, nhất quán (dù là ngày cuối tuần) để giảm thiểu lo âu và dự đoán cho trẻ. Đây là một chiến lược cốt lõi trong giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
3. Tương tác có chủ đích: Thực hành các kỹ thuật tương tác theo mô hình Floortime hoặc PRT trong 10-15 phút mỗi ngày, tập trung vào việc theo dõi sự hứng thú của trẻ.

 

>>> Bài viết bạn có thể quan tâm: Rối loạn phát triển phổ tự kỷ là gì?

 

VI. Kết Luận

Hành trình giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ là một cuộc đua marathon, không phải là chạy nước rút. Với sự tiến bộ không ngừng của khoa học hành vi và sự phát triển của giáo dục đặc biệt online, các chuyên gia và gia đình hiện nay có trong tay nhiều công cụ và tài liệu can thiệp cho trẻ tự kỷ hiệu quả hơn bao giờ hết.

Việc áp dụng nhất quán các các phương pháp can thiệp cho trẻ tự kỷ như ABA, ESDM, và TEACCH, cùng với sự hỗ trợ từ các tổ chức chuyên môn như trung tâm OME Việt Nam, sẽ giúp trẻ rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em phát triển các kỹ năng thiết yếu để hòa nhập và đạt được tiềm năng cá nhân tối đa.Hãy luôn tìm kiếm và tham khảo các tài liệu can thiệp cho trẻ tự kỷ mới nhất để đảm bảo chương trình dạy trẻ rối loạn phổ tự kỷ luôn được cập nhật và tối ưu hóa.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Khi bắt đầu hành trình tìm hiểu về tự kỷ, phụ huynh thường gặp nhiều thuật ngữ khác nhau. Hiện nay, tên gọi chính thức là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD). Điều quan trọng là phải hiểu sự khác biệt giữa rối loạn phổ tự kỷ và tự kỷ. Thuật ngữ “tự kỷ” (autism) thường được dùng chung và dân dã, trong khi rối loạn phổ tự kỷ là thuật ngữ chuyên môn và chính xác hơn, bao hàm toàn bộ phổ biểu hiện rộng lớn.

Việc nắm rõ về các dạng rối loạn phổ tự kỷ theo cách phân loại lịch sử vẫn rất quan trọng, giúp phụ huynh kết nối thông tin cũ với hệ thống chẩn đoán hiện đại. 

I. Các Dạng Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Theo Hệ Thống DSM-IV

Hệ thống DSM-IV đã phân chia các loại rối loạn phổ tự kỷ thành nhiều nhóm nhỏ. Dù hiện nay tất cả đều được xếp chung vào ASD, việc hiểu các dạng rối loạn phổ tự kỷ trước đây vẫn giúp chúng ta thấy rõ sự đa dạng và mức độ khác nhau trong phổ tự kỷ.

1. Rối loạn phổ tự kỷ (Autistic Disorder)

Đây là dạng tự kỷ cổ điển, là một trong các loại tự kỷ ở trẻ với các biểu hiện rõ ràng và nghiêm trọng nhất.

• Đặc điểm cốt lõi: Trẻ thể hiện thiếu hụt nghiêm trọng trong cả ba lĩnh vực chính: tương tác xã hội, giao tiếp (ngôn ngữ và phi ngôn ngữ), và hành vi lặp lại. Thường đi kèm chậm phát triển ngôn ngữ và/hoặc khuyết tật trí tuệ.
• Biểu hiện: Gần như không thiết lập giao tiếp bằng mắt, khó khăn khi chơi đùa với bạn bè, ngôn ngữ ít có tính tương tác.
• Tương đương ASD hiện tại: Rối loạn Tự kỷ điển hình thường tương đương với ASD Mức độ 2 hoặc Mức độ 3 (trẻ cần hỗ trợ đáng kể hoặc rất đáng kể)

2. Hội chứng Asperger (Asperger’s Syndrome)

Hội chứng Asperger thường được gọi là “Tự kỷ chức năng cao” và là một trong các dạng rối loạn phổ tự kỷ có nhiều khác biệt nhất. Nó là một trong các loại tự kỷ ở trẻ có trí tuệ và ngôn ngữ phát triển tốt.

• Đặc điểm cốt lõi: Thiếu hụt về tương tác xã hội và có sở thích thu hẹp bất thường, nhưng điểm phân biệt quan trọng là khả năng ngôn ngữ và trí tuệ được bảo tồn (thường ở mức bình thường hoặc cao).
• Biểu hiện: Ngôn ngữ phát triển tốt nhưng thường sử dụng giọng điệu đơn điệu hoặc nói chuyện quá chi tiết về chủ đề yêu thích (ví dụ: am hiểu sâu sắc về lịch sử, khoa học). Thiếu kỹ năng xã hội tinh tế. Sự khác biệt giữa rối loạn phổ tự kỷ và tự kỷ có thể được nhìn rõ nhất qua các biểu hiện của Asperger so với Tự kỷ điển hình.
• Tương đương ASD hiện tại: Hội chứng Asperger thường tương đương với ASD mức độ 1 (cần hỗ trợ).

3. Rối loạn phát triển lan tỏa không xác định (PDD-NOS)

PDD-NOS là một dạng chẩn đoán linh hoạt cho các dạng rối loạn phổ tự kỷ không đáp ứng đầy đủ tiêu chí của các dạng khác. Trẻ có biểu hiện tự kỷ nhưng không đủ tiêu chuẩn cho Tự kỷ điển hình hay Asperger.

Tương đương ASD hiện tại: PDD-NOS có thể nằm ở mức độ 1 hoặc mức độ 2 của rối loạn phổ tự kỷ

4. Các dạng rối loạn phổ tự kỷ khác

Rối loạn phân rã ở trẻ em (CDD) và Hội chứng Rett (hiện được phân loại riêng). Việc hiểu rõ các loại rối loạn phổ tự kỷ này giúp phụ huynh có cái nhìn đầy đủ.

Dù hệ thống DSM-IV chia thành nhiều dạng riêng biệt như tự kỷ cổ điển, Asperger hay PDD-NOS, tất cả hiện nay đều được gộp vào chẩn đoán chung là rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Việc tìm hiểu từng dạng theo phân loại rất cần thiết, bởi nó giúp phụ huynh hiểu rõ sự đa dạng của “phổ”. Khi nắm được đặc điểm từng dạng, phụ huynh sẽ dễ dàng hơn trong việc nhận diện, đánh giá và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp cho con đây cũng là nền tảng quan trọng để bước sang phần tiếp theo về khả năng can thiệp và mức độ cải thiện ở trẻ ASD.

 

>>> XEM THÊM BÀI VIẾT HỮU ÍCH: 3 bài test rối loạn phổ tự kỷ cực đơn giản tại nhà

 

II. Trẻ Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Có Chữa Được Không?

Khi đối diện với chẩn đoán, câu hỏi lớn nhất mà phụ huynh đặt ra là: Trẻ rối loạn phổ tự kỷ có chữa được không? Câu trả lời từ giới chuyên môn là không, bởi rối loạn phổ tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh suốt đời. Tuy nhiên, việc can thiệp sớm và đúng phương pháp có thể cải thiện đáng kể các triệu chứng và giúp trẻ phát triển các kỹ năng quan trọng.

2.1. Can thiệp cá nhân hóa

Việc can thiệp không chỉ giới hạn ở các liệu pháp tại trung tâm mà còn nằm ở sự hiểu biết và kỹ năng của chính phụ huynh. Để đạt hiệu quả tối ưu, phụ huynh cần được trang bị kiến thức chuyên sâu về các dạng rối loạn phổ tự kỷ và phương pháp hỗ trợ con.

• Trị liệu Hành vi (ABA): Giúp học các kỹ năng mới và giảm hành vi không mong muốn.
• Ngôn ngữ trị liệu: Rất quan trọng, đặc biệt với những các dạng rối loạn phổ tự kỷ có suy giảm ngôn ngữ.
• Hoạt động trị liệu: Hỗ trợ các vấn đề về cảm giác.

Tại Việt Nam, nhiều tổ chức đã và đang cung cấp các giải pháp đào tạo chuyên nghiệp. Đơn cử, OME Việt Nam là một ví dụ về tổ chức cam kết cung cấp các chương trình giáo dục và can thiệp chất lượng cao. Đặc biệt, thông qua khóa học giáo dục đặc biệt online, OME Việt Nam giúp phụ huynh và giáo viên tiếp cận kiến thức nền tảng và các chiến lược can thiệp sớm dựa trên bằng chứng khoa học ngay tại nhà.

2.2. Hỗ trợ tâm lý toàn diện

Việc chăm sóc trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên nhẫn và sức khỏe tinh thần vững vàng từ phụ huynh. Để hiểu rõ hơn về tâm lý con trẻ và quản lý cảm xúc của bản thân, nhiều phụ huynh đã tìm đến khóa tâm lý học online. Những khóa học này không chỉ giúp phụ huynh thấu hiểu các loại rối loạn phổ tự kỷ sâu sắc hơn mà còn cung cấp công cụ tự chăm sóc sức khỏe tinh thần, giúp họ trở thành điểm tựa vững chắc nhất cho con.

III. Cách Phòng Tránh Trẻ Rối Loạn Phổ Tự Kỷ

Mặc dù khoa học chưa tìm ra cách ngăn chặn triệt để sự xuất hiện của rối loạn phổ tự kỷ (ASD), chúng ta hoàn toàn có thể nắm quyền kiểm soát trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống của trẻ. Trọng tâm không nằm ở việc phòng ngừa, mà là ở can thiệp sớm và toàn diện.

Chẩn đoán kịp thời và can thiệp tích cực là hai chiến lược hữu hiệu nhất để tối đa hóa tiềm năng phát triển của trẻ, giúp cải thiện đáng kể hành vi, kỹ năng xã hội và khả năng ngôn ngữ. Đối với các bậc phụ huynh có con mắc rối loạn phổ tự kỷ, sự đồng hành chủ động là vô cùng quan trọng:

• Trau dồi kiến thức chuyên sâu: Chủ động tìm hiểu thông tin khoa học, đáng tin cậy về rối loạn phổ tự kỷ để trở thành chuyên gia hỗ trợ chính cho con mình.
• Chia sẻ chi tiết lâm sàng: Cung cấp đầy đủ thông tin về thói quen, hành vi và các dấu hiệu bất thường cho đội ngũ y tế, giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán và kế hoạch can thiệp cá nhân hóa chính xác nhất.
• Xây dựng mạng lưới hỗ trợ: Kết nối với các bậc phụ huynh khác trong cộng đồng ASD để chia sẻ kinh nghiệm, đồng hành và nhận được sự đồng cảm.
• Tìm kiếm hỗ trợ chuyên nghiệp: Chủ động tìm kiếm sự trợ giúp từ các chuyên gia trị liệu, giáo dục đặc biệt và tâm lý học.
• Dành thời gian chất lượng: Tận dụng mọi khoảnh khắc để tương tác, chơi đùa và xây dựng mối quan hệ bền chặt, nuôi dưỡng sự phát triển của con từ chính tình yêu thương gia đình.

Hãy nhớ rằng: Tình yêu thương kiên định và kiến thức vững chắc của bạn không chỉ là hy vọng, mà còn là lộ trình thành công đã được khoa học chứng minh, vượt lên trên mọi giới hạn của việc phòng ngừa. 

 

>>> THAM KHẢO NGAY: Khóa học Đánh giá Trẻ rối loạn phổ tự kỷ và phương pháp can thiệp trọng tâm

 

V. Kết Luận

 

Sự tiến hóa từ việc phân loại các dạng rối loạn phổ tự kỷ riêng biệt sang thuật ngữ thống nhất rối loạn phổ tự kỷ (ASD) đã mang lại một cái nhìn toàn diện và nhân văn hơn về sự đa dạng của tình trạng này. Thay vì tập trung vào tên gọi cũ, điều cốt lõi là phụ huynh cần hành động sớm, tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp và áp dụng một kế hoạch can thiệp cá nhân hóa dựa trên nhu cầu thực tế của con.

Việc nhận diện rõ các dạng rối loạn phổ tự kỷ thường gặp ở trẻ là chìa khóa giúp phụ huynh trở thành đối tác hiệu quả nhất trong hành trình phát triển của con mình.

Đừng trì hoãn việc trang bị kiến thức chuẩn mực! Nếu bạn đang tìm kiếm các giải pháp đào tạo chuyên sâu và tin cậy, hãy đăng ký ngay các khóa học giáo dục đặc biệt online tại OME Việt Nam. Bắt đầu hành trình đồng hành cùng con bằng những kiến thức vững chắc và khoa học nhất ngay hôm nay!

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Rối Loạn Phổ Tự Kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một tình trạng phát triển thần kinh đang ngày càng được cộng đồng quan tâm. Đối với các bậc phụ huynh, việc tiếp cận thông tin chính xác, khoa học về khái niệm về rối loạn phổ tự kỷ không chỉ là một yêu cầu mà là một trách nhiệm. Sự hiểu biết đúng đắn sẽ dẫn đến những quyết định can thiệp kịp thời và định hướng hỗ trợ phù hợp, đặc biệt trong giai đoạn phát triển quan trọng của trẻ.

Bài viết này sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ hơn khái niệm về khối loạn phổ tự kỷ, các mức độ rối loạn cho đến các phương pháp can thiệp và hỗ trợ, bao gồm cả giáo dục đặc biệt trực tuyến, để đồng hành cùng trẻ một cách hiệu quả.

1. Khái Niệm Về Rối Loạn Phổ Tự Kỷ

Khái niệm về rối loạn phổ tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp, bắt nguồn từ sự khác biệt trong cấu trúc và chức năng của não bộ. Rối loạn phổ tự kỷ là gì? Tình trạng này chi phối cách cá nhân tiếp nhận thông tin và tương tác xã hội. ASD được đặc trưng bởi suy giảm về tương tác/giao tiếp xã hội, cùng với các kiểu hành vi, sở thích hoặc hoạt động bị giới hạn và lặp đi lặp lại.

Các dấu hiệu thường biểu hiện ngay từ thời thơ ấu, dù một số trẻ có thể thoái triển kỹ năng ở khoảng 18 đến 24 tháng tuổi. Mặc dù chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn chứng rối loạn phổ tự kỷ, việc phát hiện sớm và áp dụng các liệu pháp can thiệp chuyên sâu, kịp thời có vai trò cực kỳ quan trọng. Can thiệp hiệu quả giúp cải thiện đáng kể kỹ năng, hỗ trợ trẻ hòa nhập và phát triển tối đa tiềm năng. Để có cái nhìn toàn diện về ASD, cần nắm rõ các mức độ của khái niệm về rối loạn phổ tự kỷ.

2. Mức độ rối loạn phổ tự kỷ

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) không phải là một trạng thái đồng nhất mà có nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ đến nặng, mỗi mức độ đòi hỏi cách chăm sóc và can thiệp khác nhau. Khái niệm về trẻ rối loạn phổ tự kỷ được xác định dựa trên mức độ hỗ trợ cần thiết theo tiêu chuẩn DSM-5. Việc nhận biết sớm và áp dụng phương pháp hỗ trợ phù hợp đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ.

• Rối loạn tự kỷ cấp 1: Ở cấp độ 1, người bệnh có các dấu hiệu nhẹ như khó giao tiếp và khó tự thực hiện một số sinh hoạt hằng ngày. Nếu được can thiệp sớm và đúng phương pháp, họ có khả năng thích nghi và hòa nhập tốt với cộng đồng.

• Rối loạn tự kỷ cấp 2: Các biểu hiện trở nên rõ ràng hơn, trẻ rụt rè khi gặp người lạ và rất nhạy cảm trước sự thay đổi môi trường. Sự quan tâm sát sao và hỗ trợ ổn định từ gia đình là yếu tố quan trọng để giảm bớt căng thẳng và hoảng loạn.

• Rối loạn tự kỷ cấp 3: Đây là mức độ nặng nhất, người bệnh gặp hạn chế lớn trong giao tiếp và dễ kích động. Gia đình cần quan sát liên tục để đảm bảo an toàn và hỗ trợ trẻ trước mọi thay đổi trong môi trường sống.

Hiểu rõ từng mức độ rối loạn phổ tự kỷ giúp phụ huynh nhận diện đúng tình trạng của trẻ và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp. Dù trẻ ở cấp độ nào, can thiệp sớm cùng môi trường giáo dục nhất quán luôn là chìa khóa để con phát triển tốt hơn, tự tin hòa nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khóa học giáo dục đặc biệt online hiện nay cũng là một giải pháp hiệu quả, giúp phụ huynh học cách đồng hành và hỗ trợ con tại nhà một cách khoa học.

3. Nguyên Nhân Cốt Lõi

Mặc dù khoa học chưa xác định được một nguyên nhân đơn lẻ, trực tiếp gây ra Rối loạn phổ tự kỷ (ASD), tình trạng này được công nhận là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố di truyền và môi trường. Sự phối hợp của các yếu tố rủi ro này dẫn đến sự khác biệt về cấu trúc và chức năng thần kinh. Rối loạn phổ tự kỷ là gì xét từ góc độ sinh học? Nó là sự khác biệt trong kết nối não bộ.

3.1. Yếu tố di truyền 

Di truyền học đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành về rối loạn phổ tự kỷ.

• Rối loạn di truyền: Đối với một số trẻ, ASD có thể đi kèm hoặc liên quan đến các rối loạn di truyền đã được xác định rõ ràng, ví dụ như Hội chứng Rett hoặc Hội chứng X dễ gãy.
• Đột biến gen: Trong hầu hết các trường hợp khác, các đột biến gen hiếm gặp hoặc sự thay đổi trong sự kết hợp của nhiều gen đã được chứng minh là làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển chứng rối loạn này. Những gen này thường chi phối quá trình hình thành và kết nối của các tế bào thần kinh.

3.2. Tiền sử gia đình và tính di truyền

• Nguy cơ Tái phát: Các gia đình đã có một con mắc rối loạn phổ tự kỷ thì đứa con tiếp theo cũng có nguy cơ cao hơn mắc phải tình trạng này, điều này củng cố tính di truyền của bệnh.
• Đặc điểm phụ huynh: Cha mẹ hoặc các thành viên khác trong gia đình của trẻ mắc ASD đôi khi cũng có thể biểu hiện các vấn đề nhỏ, tinh tế hơn về kỹ năng giao tiếp hoặc sở hữu một số đặc điểm hành vi thuộc phổ, mặc dù không đủ tiêu chuẩn để chẩn đoán lâm sàng ASD.

3.3. Các yếu tố môi trường

Các yếu tố sau đây không phải là nguyên nhân trực tiếp, nhưng được coi là yếu tố rủi ro làm tăng khả năng phát triển ASD, đặc biệt khi tương tác với sự nhạy cảm gen:

• Tuổi cha mẹ cao: Đã có bằng chứng cho thấy mối liên hệ giữa việc trẻ sinh ra từ cha mẹ lớn tuổi hơn (đặc biệt là người cha) và nguy cơ mắc rối loạn phổ tự kỷ cao hơn. 
• Tiếp xúc với thuốc khi mang thai: Việc sử dụng một số loại thuốc đặc thù trong thai kỳ, chẳng hạn như axit valproic và thalidomide, đã được chứng minh là làm tăng nguy cơ trẻ sinh ra mắc bệnh tự kỷ.
• Sinh non/ thiếu tháng: Trẻ sinh ra trước tuần thứ 26 của thai kỳ (sinh non cực kỳ) có nguy cơ mắc rối loạn phổ tự kỷ cao hơn đáng kể so với trẻ sinh đủ tháng.
• Giới tính: Thống kê lâm sàng cho thấy bé trai có nguy cơ được chẩn đoán mắc về rối loạn phổ tự kỷ cao gấp khoảng bốn lần so với bé gái.

4. Các Dấu Hiệu Nhận Biết Mà Cha Mẹ Nên Biết

Nắm vững khái niệm về rối loạn phổ tự kỷ (ASD) giúp cha mẹ nhận biết sớm các dấu hiệu của trẻ là vô cùng quan trọng. Phụ huynh nên lưu ý nếu thấy con có bất kỳ dấu hiệu nào thì cần tầm soát ngay:

• Không giao tiếp bằng Mắt: Ít hoặc không duy trì giao tiếp mắt (sau 6 tháng tuổi).
• Không đáp lại tên gọi: Trẻ không quay đầu hoặc phản ứng khi được gọi tên (sau 9 tháng tuổi).
• Không có cử chỉ: Không sử dụng các cử chỉ giao tiếp cơ bản như chỉ tay, vẫy tay (sau 12 tháng tuổi).
• Không chú ý: Không chỉ tay vào vật mình muốn hoặc không nhìn theo hướng chỉ của người khác (sau 14 tháng tuổi).
• Không có từ đơn: Trẻ không nói được từ đơn có ý nghĩa (sau 16 tháng tuổi).
• Không có cụm từ hai từ: Trẻ không ghép được hai từ với nhau một cách tự phát (sau 24 tháng tuổi).
• Mất kỹ năng: Đột nhiên mất đi bất kỳ khả năng nói hoặc tương tác xã hội đã từng có (ở bất kỳ lứa tuổi nào).

5. Lộ Trình Can Thiệp Sớm

Việc chuyển từ nhận biết sang hành động là bước then chốt. Cha mẹ cần tuân thủ lộ trình sau:

• Đánh giá chuyên sâu: Cần sự tham vấn từ các chuyên gia (Bác sĩ Tâm thần Nhi, Bác sĩ Nhi khoa Phát triển hoặc Nhà Tâm lý học Lâm sàng) để có chẩn đoán chính xác về tình trạng của trẻ.
• Can thiệp cá nhân hóa: Áp dụng các chương trình trị liệu dựa trên bằng chứng khoa học (như ABA – Phân tích Hành vi Ứng dụng, Trị liệu Ngôn ngữ, Trị liệu Hoạt động). Chương trình phải được thiết kế riêng biệt cho từng trẻ.
• Trang bị kiến thức: Cha mẹ cần chủ động học hỏi để trở thành người trị liệu hiệu quả nhất của con. Kiến thức chuyên môn là nền tảng vững chắc để đồng hành, giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng.

 

>>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Đánh giá trẻ rối loạn phổ tự kỷ và phương pháp can thiệp trọng tâm

 

6. Kết Luận

Khái niệm về rối loạn phổ tự kỷ là nền tảng vững chắc nhất cho mọi hành trình can thiệp. Việc hiểu rõ rối loạn phổ tự kỷ là gì và nắm được các dấu hiệu nhận biết sớm chính là quyền năng lớn nhất của cha mẹ.

ASD là một tình trạng phát triển thần kinh cần sự hiểu biết, chấp nhận và hỗ trợ khoa học. Với sự can thiệp sớm, cá nhân hóa, và việc tận dụng các nguồn lực hiện đại như các chương trình giáo dục đặc biệt online (ví dụ: trung tâm OME), trẻ em có ASD hoàn toàn có thể phát huy tối đa tiềm năng, cải thiện đáng kể các kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Rối loạn phát triển (RLPT) là các tình trạng phức tạp ảnh hưởng sâu sắc đến kỹ năng xã hội, giao tiếp và học tập của trẻ. Là người chăm sóc chính, việc cha mẹ nhận diện và thấu hiểu các hành vi của trẻ rối loạn phát triển chính là nền tảng cốt lõi để định hình các chương trình can thiệp sớm và hiệu quả.

Sự chậm trễ hoặc sai lệch trong hành vi không chỉ là dấu hiệu cảnh báo mà còn là manh mối quan trọng giúp xác định loại hình hỗ trợ cá nhân hóa. Nắm bắt được các hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển không chỉ giúp quá trình chẩn đoán chính xác mà còn giảm thiểu sự hoang mang, tạo ra một môi trường nuôi dưỡng và hỗ trợ có cấu trúc cho sự phát triển toàn diện của trẻ.

Bài viết dưới đây sẽ giúp phụ huynh hiểu hơn về các hành vi của trẻ rối loạn phát triển thường gặp, cung cấp kiến thức khoa học và các chiến lược can thiệp thiết thực nhất.

I. Nhận Diện Sớm Các Hành Vi Của Trẻ Rối Loạn Phát Triển

Tương tác xã hội và giao tiếp là hai chức năng nền tảng bị ảnh hưởng rõ rệt và xuất hiện sớm nhất ở trẻ có rối loạn phát triển, đặc biệt trong các rối loạn thuộc Phổ Tự kỷ (ASD). Trẻ có thể ít chủ động giao tiếp mắt, hạn chế chia sẻ cảm xúc, khó biểu đạt nhu cầu hoặc phản hồi không phù hợp trong các tình huống giao tiếp hằng ngày. Những thay đổi tinh tế nhưng quan trọng này thường khiến việc kết nối xã hội của trẻ trở nên khó khăn hơn và là dấu hiệu đầu tiên để cha mẹ nhận ra cần theo dõi và hỗ trợ chuyên sâu.

1. Các Hành Vi Rối Loạn Trong Tương Tác Xã Hội và Giao Tiếp

1.1.Hành vi né tránh giao tiếp và thiếu tương tác

Một trong những hành vi của trẻ rối loạn phát triển nổi bật là sự thiếu hụt về tương tác qua lại. Trẻ có thể biểu lộ sự né tránh mạnh mẽ đối với giao tiếp bằng mắt. Ví dụ, khi cha mẹ gọi tên, trẻ có vẻ không phản ứng hoặc phản ứng chậm. Điều này khác với hành vi không vâng lời thông thường, nó là một sự ngắt kết nối trong xử lý nhận thức xã hội.

Ở những môi trường có nhiều người (như trường học, công viên), trẻ có xu hướng tự tách biệt, chơi đơn độc dù có cơ hội tham gia vào các hoạt động nhóm. Sự thiếu hụt này không phải do trẻ không muốn, mà do trẻ thiếu các kỹ năng xã hội để khởi xướng và duy trì tương tác. Cha mẹ có thể quan sát thấy trẻ hiếm khi chủ động chỉ tay hoặc đưa đồ vật cho người khác xem để chia sẻ niềm vui.

1.2. Khó khăn chia sẻ sự quan tâm chung

Các hành vi của trẻ rối loạn phát triển trong nhóm này còn bao gồm sự khó khăn trong việc chia sẻ sự quan tâm chung (Joint Attention), một kỹ năng cốt yếu để học hỏi xã hội. Trẻ thường chơi độc lập, không quan tâm đến các trò chơi cần tương tác hai chiều và ít bắt chước hành động hoặc lời nói của người khác một cách tự nhiên.

1.3 Giao tiếp phi ngôn ngữ bất thường

Giao tiếp phi ngôn ngữ (ngôn ngữ cơ thể, ánh mắt) chiếm phần lớn thông tin được truyền tải. Hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển thường được bộc lộ qua việc sử dụng biểu cảm khuôn mặt và cử chỉ cơ thể không phù hợp hoặc cứng nhắc so với ngữ cảnh. Sự khó khăn trong việc giải mã tín hiệu phi ngôn ngữ của người khác cũng là một phần quan trọng, dẫn đến các phản ứng xã hội bị lệch lạc.

Cha mẹ cần lưu ý về sự bất đối xứng trong giao tiếp. Ví dụ, trẻ có thể nhìn chằm chằm vào vật thể quay nhưng lại tránh ánh mắt người đối diện. Việc trẻ dùng tay người lớn như một công cụ (ví dụ: kéo tay người lớn chỉ vào vật mình muốn thay vì tự chỉ) là một dấu hiệu rõ ràng của sự thiếu hụt giao tiếp chức năng.

2. Hành Vi Bất Thường Của Trẻ Lặp Lại Và Rập Khuôn

Nhóm hành vi lặp đi lặp lại, hay còn gọi là hành vi tự kích thích (Stimming), là đặc điểm cốt lõi giúp nhận diện hành vi của trẻ rối loạn phát triển.

2.1. Hành vi tự kích thích (Stimming)

Stimming là các chuỗi chuyển động, âm thanh hoặc hành động được lặp đi lặp lại một cách máy móc, không có mục đích chức năng rõ ràng. Đây là một cơ chế tự điều chỉnh của hệ thần kinh, giúp trẻ Giảm thiểu sự quá tải cảm giác hoặc Tăng cường kích thích khi môi trường quá nhàm chán. Các dạng phổ biến bao gồm vỗ tay, lắc lư người, nhìn chằm chằm vào vật quay.

2.2. Quan tâm ám ảnh 

Trẻ rối loạn phát triển có thể có những sở thích hạn hẹp hoặc ám ảnh với một vật thể hoặc chủ đề cụ thể. Thêm vào đó, một hành vi của trẻ rối loạn phát triển thường thấy là sự kháng cự mãnh liệt đối với sự thay đổi thói quen, lịch trình, hoặc môi trường. Trẻ cần một trật tự và sự ổn định cao độ để duy trì cảm giác an toàn và kiểm soát.

2.3. Hành vi rập khuôn và lặp lại

Ngoài Stimming, trẻ còn có các hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển mang tính nghi thức, rập khuôn như sắp xếp đồ vật theo một trật tự cụ thể, hoặc thực hiện một chuỗi hành động theo đúng quy trình trước khi chuyển sang hoạt động khác. Sự phá vỡ các nghi thức này có thể dẫn đến bùng phát cảm xúc nghiêm trọng.

3. Hành Vi Xử Lý Cảm Giác

Rối loạn xử lý cảm giác là tình trạng phổ biến, thường song hành với các rối loạn phát triển. Đây là sự phản ứng không điển hình của trẻ đối với các kích thích cảm giác.

3.1. Phản ứng quá nhạy cảm: Né tránh và phản ứng thái quá

Trẻ quá nhạy cảm sẽ thể hiện hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển qua việc né tránh hoặc phản ứng thái quá để thoát khỏi kích thích. Ví dụ: bịt tai khi nghe âm thanh lớn, tránh ánh sáng mạnh, từ chối chạm vào các vật liệu có kết cấu cụ thể (Xúc giác). 

Để hỗ trợ nhóm trẻ này, cha mẹ nên áp dụng chiến lược giảm tải môi trường. Điều này bao gồm việc sử dụng tai nghe chống ồn ở nơi công cộng, tắt bớt đèn huỳnh quang chói mắt, hoặc chỉ cho trẻ mặc quần áo làm từ chất liệu mềm, thoải mái.

3.2. Phản ứng kém nhạy cảm: Nhu cầu tìm kiếm kích thích mạnh

Ngược lại, trẻ kém nhạy cảm lại có nhu cầu tìm kiếm kích thích mạnh mẽ hơn mức bình thường. Đây là một dạng hành vi của trẻ rối loạn phát triển đáng chú ý: trẻ có ngưỡng chịu đau cao, thích nhai/ngậm vật dụng, hoặc tìm kiếm chuyển động mạnh như chạy, nhảy liên tục để nhận được thông tin về cơ thể.

4. Hành Vi Thách Thức Và Tự Gây Hấn

Ở trẻ rối loạn phát triển, hành vi thường là “tín hiệu” chính cho thấy trẻ đang gặp khó khăn mà chưa thể diễn đạt bằng lời. Khi khả năng giao tiếp còn hạn chế, trẻ không thể nói lên nhu cầu, cảm xúc hay sự khó chịu của mình. Cùng lúc đó, việc phải đối diện với những kích thích cảm giác quá mạnh hoặc không phù hợp khiến hệ thần kinh của trẻ dễ rơi vào trạng thái quá tải. Trong bối cảnh ấy, trẻ có xu hướng bộc lộ ra các hành vi được xem là thách thức như một cách để thoát khỏi áp lực, tìm kiếm sự hỗ trợ hoặc tự điều hòa.

4.1. Hành vi gây hấn và tự làm đau

Đây là nhóm hành vi của trẻ rối loạn phát triển nghiêm trọng, thường xuất hiện khi trẻ bị dồn nén cảm xúc hoặc không có công cụ giao tiếp hiệu quả. Các biểu hiện có thể bao gồm gây hấn (đánh, cắn, kéo tóc, đập phá) hoặc tự làm đau (đập đầu vào tường, cắn tay, tự cấu véo). Những hành vi này đòi hỏi sự quan sát sát sao, hỗ trợ an toàn và can thiệp chuyên môn kịp thời.

4.2. Hành vi giao tiếp thay thế

Hành vi của trẻ rối loạn phát triển trong nhóm này hiếm khi xuất hiện vô cớ. Về bản chất, chúng là một hình thức giao tiếp thay thế có chức năng (đòi sự chú ý, đòi vật phẩm, muốn trốn thoát). Việc xác định chức năng (FBA) là chìa khóa để thay thế bằng các kỹ năng giao tiếp phù hợp. FBA là một công cụ chẩn đoán quan trọng trong giáo dục trẻ rối loạn phát triển.

Tất cả các hành vi của trẻ rối loạn phát triển, kể cả những hành vi thách thức như gây hấn hay tự làm đau, đều là những “tín hiệu” giao tiếp khi trẻ bị quá tải cảm giác hoặc không thể diễn đạt nhu cầu bằng lời. Những hành vi này không vô cớ, mà là một hình thức giao tiếp thay thế có chức năng (muốn sự chú ý, vật phẩm, hoặc trốn thoát khỏi tình huống).

Chìa khóa để giải quyết vấn đề này là thấu hiểu và hỗ trợ hành vi của trẻ rối loạn phát triển thông qua việc xác định chức năng hành vi (FBA). Khi đã hiểu rõ nguyên nhân gốc rễ, chúng ta có thể thay thế các hành vi không mong muốn bằng những kỹ năng giao tiếp hiệu quả hơn, tạo điều kiện cho trẻ phát triển và hòa nhập một cách tích cực nhất.

III. Giáo Dục Trẻ Rối Loạn Phát Triển Và Can Thiệp Phương Pháp Khoa Học

Việc nhận diện hành vi của trẻ rối loạn phát triển phải được kết nối chặt chẽ với một chiến lược can thiệp chuyên nghiệp và dựa trên bằng chứng khoa học.

1. Phân tích Hành vi Ứng dụng (ABA): ABA là phương pháp can thiệp hành vi hiệu quả nhất, tập trung vào việc phân tích chức năng hành vi (FBA) để dạy các kỹ năng thay thế cho hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển.
2. Tầm quan trọng của môi trường cấu trúc: Trẻ có rối loạn phát triển cần sự ổn định và có thể đoán trước. Việc thiết lập một môi trường cấu trúc và sử dụng lịch trình trực quan giúp trẻ giảm thiểu lo âu và làm giảm tần suất các hành vi của trẻ rối loạn phát triển xuất phát từ sự thiếu kiểm soát.
3. Phát triển kỹ năng: Việc dạy các phương thức truyền thông thay thế, như hệ thống trao đổi hình ảnh (PECS) hoặc sử dụng các thiết bị giao tiếp hỗ trợ (AAC), là chìa khóa để kiểm soát các hành vi thách thức. Khi trẻ có một kênh chức năng để truyền đạt nhu cầu, tần suất của các hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển sẽ giảm mạnh mẽ.
4. Can thiệp cá nhân hóa: Để đảm bảo việc giáo dục trẻ rối loạn phát triển được thực hiện bài bản và đạt hiệu quả tối ưu, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên biệt với chương trình can thiệp cá nhân hóa là thiết yếu. Trung tâm OME là một đơn vị điển hình cung cấp các dịch vụ này. Tại đây, các chuyên gia sẽ tiến hành đánh giá toàn diện để thiết kế một Chương trình Giáo dục Cá nhân hóa (IEP) chuyên biệt, dựa trên các nguyên tắc khoa học và phương pháp ABA, đảm bảo phù hợp tuyệt đối với nhu cầu và hồ sơ hành vi của trẻ rối loạn phát triển.

 

>>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Các chiến lược hỗ trợ hành vi của trẻ rối loạn phát triển

 

IV. KẾT LUẬN

Việc thấu hiểu và chấp nhận hành vi của trẻ rối loạn phát triển là một hành trình đòi hỏi kiến thức, sự kiên nhẫn và tình yêu thương vô điều kiện. Để đồng hành hiệu quả cùng con, cha mẹ cần áp dụng các nguyên tắc chuyên nghiệp sau:

• Ghi chép khoa học: Duy trì nhật ký ghi chép khách quan các hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển (thời điểm, tình huống, hậu quả). Dữ liệu này là căn cứ vững chắc để chuyên gia đưa ra lộ trình giáo dục trẻ rối loạn phát triển chính xác.
• Tìm kiếm hỗ trợ chuyên nghiệp: Hãy tìm đến các chuyên gia tâm lý, giáo dục đặc biệt, hoặc các cơ sở uy tín như Trung tâm OME để được đánh giá toàn diện. Ngoài ra, việc tham khảo các chương trình giáo dục đặc biệt online cũng là một lựa chọn linh hoạt, giúp cha mẹ nâng cao kiến thức và kỹ năng can thiệp tại nhà.
• Tập trung vào chức năng: Luôn đặt câu hỏi cốt lõi: “Hành vi này đang cố gắng đạt được điều gì?” Khi hiểu được chức năng của hành vi của trẻ rối loạn phát triển, bạn mới có thể dạy trẻ kỹ năng thay thế hiệu quả.
• Kiên nhẫn và nhất quán: Sự nhất quán trong việc áp dụng các quy tắc, khen thưởng và phương pháp can thiệp là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của bất kỳ chương trình can thiệp nào.

Việc nhận diện sớm và can thiệp kịp thời không chỉ giúp trẻ vượt qua những rào cản hành vi bất thường của trẻ rối loạn phát triển mà còn mở ra cơ hội để trẻ hòa nhập và phát huy tối đa tiềm năng cá nhân.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Rối loạn phát triển lan tỏa (Pervasive Developmental Disorder – PDD) là một thách thức lớn trong nhi khoa và tâm lý học phát triển, đòi hỏi sự hiểu biết chuyên sâu và hành động can thiệp kịp thời từ phía gia đình và chuyên gia. Đối với phụ huynh có con nhỏ, việc nhận diện và nắm vững các chiến lược can thiệp khoa học là vô cùng quan trọng, bởi đó là chìa khóa mở ra cánh cửa tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ.

Dưới đây là những thông tin cốt lõi giúp phụ huynh hiểu đúng về rối loạn phát triển lan tỏa và nắm được các hướng can thiệp khoa học, hỗ trợ trẻ tiến bộ hiệu quả.

I. Tổng Quan Về Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa

1. Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa Là Gì?

Rối loạn phát triển lan tỏa (PDD) là một thuật ngữ trước đây được dùng để chỉ những bất thường phát triển không điển hình, có biểu hiện tương đồng với chứng tự kỷ nhưng chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí chẩn đoán xác định. Cụ thể hơn, Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa Không Biệt Định (PDD-NOS) là một phân loại phổ biến. Mặc dù không có số liệu thống kê chính xác về số lượng người từng được chẩn đoán mắc PDD-NOS, nhưng các báo cáo từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho thấy, tỷ lệ mắc rối loạn phổ tự kỷ là 1/68 trẻ, và tỷ lệ này cao hơn đáng kể (gấp bốn đến năm lần) ở trẻ trai so với trẻ gái.

Trong y học tâm thần hiện đại, thuật ngữ rối loạn phát triển lan tỏa (PDD) và các phân loại cũ như rối loạn phát triển lan tỏa không biệt định (PDD-NOS) đã được thay thế. Ngày nay, mọi trường hợp trẻ có biểu hiện tự kỷ, kể cả các dạng nhẹ hơn, đều được hợp nhất và chẩn đoán chung là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD). Do đó, rối loạn phát triển lan tỏa ở trẻ em hiện được đồng nhất với ASD. 

2. Các Dạng Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa

Để hiểu rõ bản chất phức tạp của rối loạn phát triển lan tỏa, việc phân biệt các dạng lâm sàng truyền thống (trước khi hợp nhất thành ASD) là cần thiết, giúp chúng ta nhận diện được sự đa dạng trong biểu hiện của nhóm rối loạn thần kinh phát triển này.

• Rối loạn phổ tự kỷ: (Autism Spectrum Disorder – ASD) là dạng rối loạn thường gặp nhất trong nhóm PDD. Gây ảnh hưởng mạnh đến giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi lặp lại.
• Rối loạn Asperger: (Asperger’s Disorder) cũng thuộc phổ rối loạn phát triển. Trẻ có trí tuệ tốt nhưng gặp khó khăn trong các tương tác xã hội, ít linh hoạt.
• Rối loạn Rett: (Rett’s Disorder) Chủ yếu gặp ở trẻ nữ. Trẻ thoái lui kỹ năng sau 18 tháng đầu đời, xuất hiện các hành vi đặc trưng như xoay tay.
• Rối loạn phát triển lan tỏa không đặc hiệu: (PDD-NOS) Biểu hiện suy giảm giao tiếp, hành vi và tương tác xã hội ở mức độ nhẹ hơn so với ASD/Asperger. Trẻ có các dấu hiệu rời rạc, chưa đủ tiêu chí chẩn đoán cho các dạng khác.

Mặc dù các thuật ngữ PDD đã dần được thay thế bằng rối loạn phổ tự kỷ, việc nắm vững các đặc trưng của từng dạng rối loạn nêu trên vẫn là cơ sở quan trọng để các nhà chuyên môn và phụ huynh xây dựng chiến lược can thiệp sớm và cá nhân hóa hiệu quả.

3. Nguyên Nhân Rối Loạn Lan Tỏa Sự Phát Triển Ở Trẻ

Các nguyên nhân gây rối loạn phát triển lan tỏa ở trẻ (PDD) rất phức tạp, thường là sự kết hợp của các yếu tố sinh học và môi trường:

• Yếu tố di truyền: Nguy cơ mắc bệnh cao hơn nếu có người thân trực hệ mắc rối loạn. Tình trạng này liên quan đến các bất thường về gen. Đã xác định hơn 100 gen liên quan đến Rối loạn Phổ Tự Kỷ.
• Các vấn đề tiền sản: Mẹ sử dụng một số loại thuốc, sống trong môi trường ô nhiễm, hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Các bệnh nhiễm trùng (rubella, cytomegalovirus) cũng làm tăng nguy cơ.
• Biến cố trong quá trình sinh nở: Những khó khăn khi sinh như khó sinh, chấn thương não (do hút thai), hoặc chuyển dạ kéo dài dẫn đến thiếu oxy là các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc PDD ở trẻ.

4. Dấu Hiệu Nhận Biết Trẻ Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa

PDD có thể được phát hiện từ những tháng đầu đời thông qua những biểu hiện đặc trưng sau:

• Về giao tiếp: Khó khăn khi nói, sử dụng ngôn ngữ không phù hợp với hoàn cảnh, phát ra âm thanh lặp đi lặp lại, chậm hiểu những gì người khác nói.
• Về tương tác xã hội: Không thể nhận biết cảm xúc của người khác, khó thể hiện cảm xúc cá nhân, thiếu quan tâm với các hoạt động cộng đồng, xu hướng tự cô lập mình.
• Về hành vi: Trẻ vận động khó khăn, thường khó chịu, giận dữ hoặc phản ứng quá khích nếu có sự thay đổi hoặc kích thích từ môi trường xung quanh.

Rối loạn phát triển lan tỏa (ASD) là một nhóm rối loạn phức tạp nhưng có thể cải thiện đáng kể nếu được chẩn đoán sớm và can thiệp khoa học. Áp dụng đúng phương pháp như ABA, trị liệu ngôn ngữ, giáo dục đặc biệt giúp trẻ nâng cao kỹ năng giao tiếp, giảm hành vi khó và tăng khả năng hòa nhập.

Tại Trung tâm OME Việt Nam, phụ huynh có thể tham khảo các chương trình đào tạo giáo dục đặc biệt online, học phương pháp ABA, TEACCH và các kỹ thuật can thiệp tiên tiến. Việc đầu tư vào kiến thức chuyên môn tại OME chính là nền tảng vững chắc để trẻ tiến bộ, phát triển toàn diện và hòa nhập tốt hơn với cộng đồng.

II. Phương Pháp Chẩn Đoán Trẻ Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa

Quá trình xác định một trẻ có mắc Rối loạn Phổ Tự Kỷ hay không là một công tác chuyên sâu, bắt đầu bằng việc thu thập chi tiết dữ liệu về cá nhân và các triệu chứng biểu hiện của trẻ. Các chuyên gia sẽ đưa ra kết luận dựa trên việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa hai nhóm phương pháp đánh giá:

1. Đánh Giá Lâm Sàng

Đây là bước thăm khám trực tiếp và khai thác thông tin chuyên sâu. Bác sĩ tập trung vào:

• Quan sát trực tiếp: Đánh giá kỹ lưỡng khả năng giao tiếp, mức độ nhận thức, các kiểu hành vi và cách ứng xử tương tác của trẻ.
• Khai thác tiền sử: Thu thập thông tin từ phụ huynh về quá trình thai nghén, tiền sử bệnh lý gia đình, đặc điểm môi trường sống và các cột mốc phát triển quan trọng của trẻ.

2. Đánh Giá Cận Lâm Sàng

Để có cơ sở khoa học và định lượng mức độ rối loạn, các công cụ tiêu chuẩn sẽ được sử dụng.

Kiểm tra thực thể: Tiến hành các xét nghiệm y khoa để loại trừ hoặc theo dõi các vấn đề thực thể đi kèm, bao gồm: MRI/CT sọ não, điện tâm đồ, xét nghiệm nhiễm sắc thể (NST đồ), công thức máu, chức năng gan thận, đo thính lực, và nồng độ Calci, v.v.

 

>>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Sàng lọc và phát hiện sớm trẻ rối loạn phát triển

 

III. Phác Đồ Can Thiệp Khoa Học Cho Trẻ Rối Loạn Phát Triển Lan Tỏa

1. Can Thiệp Giáo Dục Đặc Biệt

Liệu pháp can thiệp giáo dục đặc biệt cung cấp chương trình giảng dạy, trang thiết bị phù hợp với nhóm trẻ PDD. Những phương pháp cho kết quả tích cực về giao tiếp, hành vi và tương tác xã hội của trẻ:

• Phân tích hành vi ABA: là phương pháp điều trị hỗ trợ, tiếp cận từ khía cạnh khoa học để hiểu về hành vi và học tập của trẻ tự kỷ.
• Trị liệu ngôn ngữ: Trọng tâm của chương trình này là trang bị cho trẻ các công cụ để tương tác, nhận diện và biểu đạt cảm xúc, từ đó giúp các em hòa nhập tốt hơn và tăng tính tự lập trong cuộc sống hàng ngày.
• Đào tạo Kỹ năng xã hội: Hướng dẫn các kỹ năng xã hội tập trung vào giao tiếp, tương tác, nhận biết cảm xúc và tự lập ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
• Trị liệu hòa hợp giác quan: hướng tới mục tiêu giúp trẻ tương tác với môi trường xung quanh qua 5 giác quan.

2. Sử Dụng Thuốc

Trong một số trường hợp, việc sử dụng thuốc có thể được cân nhắc để kiểm soát các triệu chứng cụ thể đi kèm, không phải là điều trị tận gốc rối loạn:

• Kiểm soát triệu chứng phụ: Thuốc được chỉ định nhằm giảm nhẹ các biểu hiện rối loạn như co giật (động kinh), trầm cảm, hoặc tăng động/xung động quá mức (ví dụ: thuốc an thần, thuốc chống rối loạn khí sắc, thuốc chống trầm cảm).
• Nguyên tắc sử dụng: Cần nhấn mạnh rằng thuốc không chữa khỏi tình trạng rối loạn phát triển lan tỏa (ASD). Do nguy cơ tiềm ẩn về tác dụng phụ, mọi loại thuốc phải được kê đơn và theo dõi sát sao bởi Bác sĩ chuyên khoa Thần kinh hoặc Tâm thần có kinh nghiệm.

Tóm lại, phác đồ can thiệp cho trẻ rối loạn phát triển lan tỏa (nay là ASD) là một quy trình đa phương thức, cá nhân hóa và đòi hỏi sự kiên trì. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các liệu pháp giáo dục chuyên biệt (như ABA, Trị liệu Ngôn ngữ) với sự hỗ trợ y tế khi cần thiết, là chìa khóa để dạy trẻ bị rối loạn phát triển lan tỏa đạt được tiến bộ tối đa về giao tiếp, hành vi và khả năng hòa nhập. Can thiệp khoa học không chỉ là điều trị mà còn là xây dựng nền tảng vững chắc cho tương lai độc lập của trẻ.

 

>>>Xem thêm bài viết liên quan: Khái niệm về rối loạn phát triển mà ba mẹ cần nắm

 

IV. Kết Luận

Rối loạn phát triển lan tỏa (nay là ASD) là một nhóm rối loạn phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp sớm và bền bỉ dựa trên phác đồ khoa học. Quá trình chẩn đoán chính xác và áp dụng các chương trình cá nhân hóa là chìa khóa để hỗ trợ trẻ cải thiện hành vi, phát triển kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội hiệu quả.

Đối với các phụ huynh và chuyên viên muốn nâng cao kiến thức chuyên môn hoặc tìm kiếm các tài liệu hướng dẫn can thiệp chuyên sâu, Trung tâm OME cung cấp các chương trình đào tạo chất lượng cao. Đặc biệt, OME mang đến cơ hội học giáo dục đặc biệt online linh hoạt, giúp bạn tiếp cận nhanh chóng với các phương pháp tiên tiến (như ABA và TEACCH) cùng đội ngũ chuyên gia hàng đầu. Việc đầu tư vào kiến thức chuyên môn chính là nền tảng vững chắc nhất cho sự tiến bộ của trẻ và định hình một tương lai độc lập hơn.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Bé rối loạn phổ tự kỷ là một trong những thách thức đặc biệt đối với phụ huynh, bởi mỗi trẻ có cách học hỏi, giao tiếp và phản ứng với thế giới xung quanh rất riêng. Không phải lúc nào trẻ cũng biểu lộ sự khác biệt ra bên ngoài, nhưng cách các con tương tác, khám phá và phản ứng lại thế giới lại diễn ra theo một mô thức độc đáo. Nhận biết sớm các dấu hiệu và hiểu đúng về rối loạn này không chỉ giúp cha mẹ giảm bớt lo lắng, mà còn mở ra cơ hội để trẻ phát triển tối đa tiềm năng và kỹ năng của mình.

Tại Trung tâm OME Việt Nam, chúng tôi mang đến các phương pháp khoa học, hướng dẫn đồng hành tại nhà và khóa học giáo dục đặc biệt giúp ba mẹ tự tin hơn trong hành trình nuôi dưỡng con. Những chiến lược đơn giản nhưng hiệu quả này giúp trẻ cải thiện khả năng giao tiếp, kết nối xã hội và hành vi, đồng thời hình thành những kỹ năng quan trọng cho cuộc sống. Khi ba mẹ hiểu con, kiên nhẫn đồng hành và áp dụng đúng phương pháp, từng bước tiến nhỏ của trẻ sẽ trở thành những thành công bền vững.

I. Trẻ Bị Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Là Gì?

Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một dạng rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến cách một đứa trẻ giao tiếp, tương tác xã hội và xử lý hành vi. Nhìn bên ngoài, bé rối loạn phổ tự kỷ không có dấu hiệu khác biệt rõ rệt so với những trẻ khác, nhưng cách con phản ứng, học hỏi và kết nối với thế giới lại diễn ra theo một mô thức rất riêng.. Năng lực tư duy của trẻ ASD cũng rất đa dạng như có nhiều trẻ học rất nhanh, có trẻ lại gặp khó khăn rõ rệt và cần nhiều hỗ trợ trong sinh hoạt thường ngày.

Trước đây, nhiều tình trạng được chẩn đoán riêng biệt như rối loạn tự kỷ, PDD-NOS hay hội chứng Asperger. Nhưng giờ đây, tất cả đã được gom lại trong một chẩn đoán chung gọi là rối loạn phổ tự kỷ, phản ánh mức độ ảnh hưởng rất khác nhau ở mỗi trẻ. ASD tác động trực tiếp lên hệ thần kinh và sự phát triển của trẻ nhỏ.

Phần lớn các dấu hiệu xuất hiện trong ba năm đầu đời – giai đoạn nền tảng của giao tiếp và tương tác. Một số bé rối loạn phổ tự kỷ có xu hướng “thu mình”, ít quan tâm đến người khác, nhạy cảm với thay đổi thói quen, bám vào hành vi lặp lại và gặp khó khăn trong giao tiếp bằng lời nói. Mỗi bé đều khác nhau, nhưng đều cần được thấu hiểu, hướng dẫn đúng cách và hỗ trợ phù hợp để phát triển tối đa khả năng riêng.

II. Nguyên Nhân Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Ở Trẻ

Hiện nay, để xác định nguyên nhân chính dẫn đến rối loạn phổ tự kỷ (ASD) vẫn chưa được khẳng định đầy đủ. Tuy nhiên, khoa học ngày càng hiểu rõ hơn các cơ chế có thể liên quan. Tự kỷ không xuất phát từ một yếu tố duy nhất và cũng không tồn tại một “kiểu tự kỷ” giống nhau ở tất cả trẻ. Nhiều bằng chứng cho thấy sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và tác động môi trường trong giai đoạn rất sớm của quá trình phát triển não bộ đóng vai trò quan trọng.

Những bất thường trong cấu trúc hoặc chức năng của não có thể khiến trẻ gặp khó khăn trong tương tác xã hội, giao tiếp và hành vi. Ngoài ra, những trường hợp cha mẹ gặp khó khăn trong việc thụ thai, cần can thiệp hỗ trợ sinh sản, sinh non hoặc cha mẹ có tiền sử rối loạn tâm lý, thần kinh cũng có thể làm tăng nguy cơ di truyền liên quan đến tự kỷ.

2.1. Yếu tố di truyền

Di truyền được xem là một trong những yếu tố quan trọng liên quan đến bé rối loạn phổ tự kỷ. Gia đình đã có một trẻ mắc tự kỷ thì nguy cơ sinh thêm trẻ thứ hai mắc ASD cao hơn nhiều lần.

Ở sinh đôi cùng trứng, tỉ lệ cả hai cùng mắc có thể lên đến 36–91%, trong khi sinh đôi khác trứng chỉ từ 0–5%. Tự kỷ không do một gen đơn lẻ gây ra mà là kết quả của nhiều gen kết hợp với yếu tố môi trường. Người thân của bé rối loạn phổ tự kỷ cũng có khả năng gặp khó khăn nhẹ về ngôn ngữ hoặc kỹ năng xã hội. Ngoài ra, tuổi của bố mẹ, sức khỏe thai kỳ và biến chứng lúc sinh cũng góp phần làm tăng nguy cơ khiến 

2.2. Yếu tố thần kinh và chức năng não

Rối loạn phổ tự kỷ là một dạng rối loạn phát triển thần kinh, vì vậy bé bị rối loạn phổ tự kỷ thường có bất thường điện não hoặc động kinh, chiếm khoảng một nửa số trường hợp.

Nhiều thay đổi ở não xảy ra rất sớm trong thai kỳ, ảnh hưởng đến kết nối thần kinh. Những suy giảm này có thể tác động đến ngôn ngữ, chú ý, trí nhớ và kỹ năng thực hành. Trẻ chức năng thấp thường gặp khó khăn rõ rệt trong trí nhớ thị giác hoặc xử lý thông tin; trong khi trẻ chức năng cao có thể khó khăn ở các nhiệm vụ phức tạp hơn như trí nhớ làm việc hoặc xử lý ngôn ngữ nâng cao.

 

>>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Chăm sóc trẻ rối loạn phổ tự kỷ trong gia đình

 

III. Triệu Chứng Của Trẻ Rối Loạn Phổ Tự Kỷ

Sau khi nắm được ASD là gì, điều cần thiết nhất là quan sát cách trẻ phản ứng trong đời sống hằng ngày. Các biểu hiện của tự kỷ thường hiện rõ nhất ở hai nhóm: khả năng tương tác, giao tiếp xã hội và những sở thích, hành vi lặp lại đặc trưng

3.1 Tương tác và giao tiếp xã hội

Trẻ rối loạn phổ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc kết nối với người khác, thể hiện ngay từ giai đoạn phát triển sớm. Nhiều trẻ không đọc được cảm xúc trên nét mặt, tránh nhìn vào mắt người khác hoặc ít chủ động chơi cùng bạn bè. Khả năng ngôn ngữ cũng bị ảnh hưởng, một số trẻ nói chậm hoặc không phát triển lời nói, điều này đôi khi khiến cha mẹ nhầm lẫn với khiếm thính.

3.2 Hứng thú với một số điều nhất định

Bé bị rối loạn phổ tự kỷ thường tập trung mạnh vào một số sở thích và ít quan tâm đến những thứ khác. Trẻ cũng có thói quen cần tuân theo thứ tự nhất định, nếu bị phá vỡ sẽ dễ buồn bã. Những biểu hiện này xuất phát từ cách não bộ trẻ xử lý thông tin, không phải bướng bỉnh hay chống đối.

3.3 Rối loạn phổ tự kỷ có chữa được không?

Tự kỷ không phải bệnh lý, nên không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng trẻ vẫn có thể tiến bộ nếu được hỗ trợ đúng cách. Can thiệp sớm trong những năm đầu đời đặc biệt quan trọng để phát triển ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và hành vi. Nhiều phụ huynh lựa chọn khóa học giáo dục đặc biệt trực tuyến tại Trung tâm OME để nhận hướng dẫn khoa học và đồng hành hiệu quả cùng con.

IV. Cách Dạy Bé Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Tại Nhà

Việc đồng hành cùng bé rối loạn phổ tự kỷ không chỉ dựa vào chuyên môn của chuyên gia, mà còn phụ thuộc rất lớn vào những gì cha mẹ làm mỗi ngày ở nhà. Những kỹ năng dưới đây tuy đơn giản nhưng lại có tác động sâu sắc, giúp bé dần mở rộng tương tác, giao tiếp và kết nối tốt hơn với thế giới xung quanh.

1. Thường xuyên gọi tên trẻ: Gọi tên giúp bé chú ý tốt hơn và hiểu rằng khi được gọi, bé sẽ có điều thú vị chờ đợi. Lặp lại hằng ngày để hình thành thói quen phản hồi.
2. Tăng tương tác với thế giới xung quanh: Cho bé đến công viên, khu vui chơi để quan sát – giao tiếp tự nhiên. Tạo cơ hội để bé gọi tên đồ vật, thể hiện nhu cầu, chỉ tay và nói ra mong muốn thay vì thu mình hoặc xem tivi quá nhiều.
3. Luyện giao tiếp bằng mắt: Dùng đồ bé thích để thu hút ánh nhìn. Đưa đồ chơi gần mặt bạn, dán hình đáng yêu trên trán, ngồi ngang tầm mắt để bé dễ kết nối.
4. Quan sát và chơi cùng trẻ: Hãy theo dõi cách bé chơi, sau đó tham gia vào hoạt động đó. Khi đã kết nối được, cha mẹ từ từ mở rộng cách chơi để bé học kỹ năng đa dạng hơn.
5. Tập ngồi yên và chú ý: Bắt đầu trong không gian yên tĩnh, ít đồ phân tán. Dùng các trò bé thích để dạy bé ngồi tại chỗ – theo thứ tự – hoàn thành nhiệm vụ. Sau khi bé quen, tăng dần tiếng ồn hoặc người đi lại để bé thích nghi với môi trường xã hội.
6. Tăng tương tác cơ thể: Dạy bé gật và lắc đầu, nhận biết và thể hiện các cảm xúc như vui, buồn, giận, bất ngờ. Điều này giúp bé hiểu bản thân và điều chỉnh hành vi phù hợp hơn.
7. Hỗ trợ bằng lời nói: Nói câu ngắn, rõ, đúng tình huống. Dùng cử chỉ, biểu cảm và âm điệu phong phú để bé dễ hiểu và chú ý.
8. Hỗ trợ bằng hình ảnh: Dùng flashcard, ký hiệu, mô hình đồ vật hoặc phương tiện để bé quan sát và học nhanh hơn đặc biệt hữu ích khi bé chậm nói.
9. Tạo nhu cầu giao tiếp: Đặt đồ bé thích “trong tầm nhìn – ngoài tầm với” để bé phải nhờ bạn giúp. Đưa từng món thay vì cho ngay tất cả. Khuyến khích bé chỉ tay, lựa chọn và yêu cầu.
10. Cho bé không gian riêng: Cho bé góc yên tĩnh để tự khám phá theo tốc độ của mình. Không thúc ép mà chỉ quan sát và hỗ trợ nhẹ nhàng khi cần.
11. Nhắc bé những việc bé khó tự học được: Làm mẫu từng bước, hướng dẫn từ dễ đến khó. Nhắc lại bằng lời – ánh mắt – hành động để bé hiểu và ghi nhớ. Lặp lại thường xuyên để hình thành kỹ năng.
12. Khen thưởng đúng lúc: Khen bằng lời, ôm, hoặc món đồ bé thích. Điều này tăng động lực và giúp bé nhận biết hành vi nào là phù hợp.

Mỗi chiến lược nhỏ, nếu thực hiện đều đặn và đúng cách, đều có thể trở thành bước tiến quan trọng trong hành trình phát triển của bé rối loạn phổ tự kỷ. Sự kiên nhẫn, nhất quán và tình yêu của cha mẹ là yếu tố then chốt. Khi gia đình đồng hành cùng con, từng kỹ năng mới sẽ hình thành, mở ra nhiều cơ hội để trẻ hòa nhập và phát triển tối đa.

 

>>> Xem thêm: 7 kỹ thuật can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

V. Kết Luận

Hành trình với bé rối loạn phổ tự kỷ là một cuộc chạy marathon, không phải là chạy nước rút. Với sự tiến bộ của khoa học và sự hiểu biết ngày càng sâu rộng, tiên lượng cho trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ ngày nay đã tốt hơn rất nhiều.

Là phụ huynh, sự hiểu biết về dấu hiệu bé rối loạn phổ tự kỷ, sự kiên trì áp dụng cách dạy bé rối loạn phổ tự kỷ dựa trên bằng chứng khoa học, và trên hết là tình yêu vô điều kiện, chính là nguồn sức mạnh lớn nhất giúp con bạn vượt qua mọi rào cản. Hãy luôn nhớ rằng: Mọi bước tiến, dù nhỏ nhất, đều là một chiến thắng. 

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội

 

Sự phát triển của trẻ là một quá trình kỳ diệu, bao gồm sự trưởng thành đồng bộ của thể chất, nhận thức, ngôn ngữ và xã hội. Tuy nhiên, ở một số trẻ, quá trình này có thể bị gián đoạn hoặc lệch hướng, dẫn đến các rối loạn phát triển thần kinh (Neurodevelopmental Disorders). Đây là một nhóm các tình trạng bắt nguồn từ những bất thường trong sự phát triển của hệ thần kinh trung ương, thường biểu hiện sớm trong giai đoạn thơ ấu và gây ra những thách thức trong chức năng cá nhân, xã hội, học thuật hoặc nghề nghiệp.

Việc nhận diện sớm các rối loạn phát triển thần kinh không chỉ là trách nhiệm của y học mà còn là chìa khóa để mở ra “cửa sổ vàng” can thiệp, giúp trẻ tối đa hóa tiềm năng phát triển và cải thiện chất lượng cuộc sống về lâu dài. Tại OME Việt Nam luôn đồng hành cùng các gia đình trong hành trình chẩn đoán, can thiệp và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ.

1. Rối Loạn Phát Triển Thần Kinh Là Gì? 

Rối loạn phát triển thần kinh là các rối loạn về hành vi và nhận thức phát sinh trong giai đoạn phát triển, gây ra những khó khăn đáng kể trong việc tiếp thu và thực hiện các chức năng trí tuệ, vận động hoặc xã hội cụ thể. Theo tiêu chuẩn của Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ , rối loạn phát triển thần kinh đặc trưng bởi những khiếm khuyết phát triển gây ra suy giảm chức năng cá nhân, xã hội, học tập hoặc nghề nghiệp.

Phạm vi của các khiếm khuyết phát triển rất đa dạng, từ những hạn chế rất cụ thể về học tập hoặc kiểm soát các chức năng điều hành đến những khiếm khuyết toàn diện về kỹ năng xã hội hoặc trí thông minh. 

Sự khác biệt cốt lõi của rối loạn phát triển thần kinh so với các bệnh lý thần kinh khác là chúng không phải là kết quả của một tổn thương cấp tính (ví dụ: đột quỵ), mà là kết quả của sự bất thường hoặc chậm trễ trong quá trình hình thành, biệt hóa, hoặc kết nối của các tế bào thần kinh trong giai đoạn phát triển thai nhi, sơ sinh hoặc trẻ nhỏ. Việc hiểu rõ bản chất các rối loạn phát triển thần kinh này là nền tảng để Trung tâm đào tạo OME xây dựng các lộ trình can thiệp cá nhân hóa và hiệu quả.

2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Rối Loạn Phát Triển Thần Kinh

Các rối loạn phát triển thần kinh không bao giờ là kết quả của một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự hội tụ phức tạp của các yếu tố di truyền, môi trường và sinh học thần kinh. Chính sự tương tác qua lại giữa các yếu tố này đã định hình nên con đường phát triển của não bộ và quyết định tính dễ mắc bệnh ở mỗi cá nhân.

2.1. Căn nguyên di truyền

Nền tảng di truyền đóng vai trò then chốt, bao gồm các đột biến di truyền thừa hưởng từ cha mẹ, các đột biến gen tự phát (de novo) xảy ra ngẫu nhiên trong quá trình hình thành giao tử hoặc phôi thai, cũng như các bất thường nhiễm sắc thể lớn. Những thay đổi ở cấp độ gen này làm thay đổi các chu trình mã hóa protein thiết yếu cho sự hình thành và kết nối của tế bào thần kinh.

2.2. Tác động của môi trường

Các yếu tố môi trường đóng vai trò kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm tính dễ mắc bệnh di truyền. Sự phơi nhiễm với các chất độc hại trước khi sinh (như rượu, ma túy), nhiễm trùng ở mẹ bầu, tình trạng căng thẳng kéo dài hoặc suy dinh dưỡng trong thai kỳ đều có thể can thiệp trực tiếp vào quá trình phát triển não bộ.

2.3. Biến cố chu sinh và hậu sản

Các biến chứng trong quá trình sinh nở (ví dụ: thiếu oxy lên não) và tiếp xúc với độc tố hoặc nhiễm trùng trong những năm đầu đời cũng là những yếu tố môi trường mạnh mẽ, có khả năng gây tổn thương hoặc thay đổi vĩnh viễn con đường phát triển của hệ thần kinh, dẫn đến các biểu hiện lâm sàng của các rối loạn phát triển thần kinh.

Sự kết hợp của các yếu tố trên làm thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ, tạo nên sự khác biệt trong xử lý thông tin và tương tác xã hội ở trẻ.

3. Các Dấu Hiệu Nhận Biết Sớm

Việc phát hiện sớm các rối loạn phát triển thần kinh phụ thuộc lớn vào sự theo dõi chặt chẽ các mốc phát triển và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo. Cha mẹ và giáo viên là những người đầu tiên có thể nhận thấy những khác biệt này.

3.1. Trì hoãn cột mốc phát triển

Trì hoãn trong việc đạt được các cột mốc là dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ nhất cho thấy một trẻ rối loạn phát triển thần kinh có thể đang đối mặt với những thách thức. Sự chậm trễ rõ rệt so với bạn bè cùng lứa tuổi cần được cảnh giác:

• Ngôn ngữ và giao tiếp: Không bập bẹ hoặc tạo âm thanh trước 12 tháng; không nói được từ đơn trước 16 tháng; không biết bắt chước hành động đơn giản trước 24 tháng.
• Vận động: Trì hoãn trong việc đi bộ độc lập hoặc sự kém linh hoạt, vụng về trong các kỹ năng vận động tinh (ví dụ: cầm nắm đồ vật nhỏ).

3.2. Dấu hiệu giao tiếp xã hội và tương tác bất thường

Đây là điểm nhấn lâm sàng đặc trưng, đặc biệt đối với các rối loạn phát triển thần kinh thuộc nhóm Rối loạn Phổ Tự Kỷ (ASD):

• Thiếu chú ý: Trẻ không thể chia sẻ sự quan tâm của mình bằng cách nhìn theo hướng mà người khác chỉ hoặc nhìn vào một vật thể chung, làm suy giảm khả năng kết nối xã hội.
• Phản hồi kém: Không đáp ứng khi được gọi tên hoặc có vẻ như không nghe rõ, ngay cả khi thính giác bình thường.
• Ngôn ngữ định hình: Sử dụng cử chỉ thay vì lời nói chức năng hoặc hành vi lặp lại lời nói của người khác một cách máy móc (Echolalia) mà thiếu đi mục đích giao tiếp thực sự.
• Suy giảm Trí tuệ Xã hội: Khó khăn trong việc đọc và hiểu cảm xúc, ý định hoặc quan điểm của người khác, gây trở ngại nghiêm trọng cho các tương tác xã hội qua lại.

3.3. Hành vi lặp lại bất thường

Những hành vi này thường là dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ của các rối loạn phát triển thần kinh liên quan đến việc xử lý thông tin và cảm xúc:

• Hành vi định hình: Các hành vi lặp đi lặp lại theo khuôn mẫu, không có mục đích rõ ràng (ví dụ: vỗ tay, lắc lư cơ thể, sắp xếp đồ vật theo hàng dài).
• Rối loạn cảm giác: Phản ứng nhạy cảm quá mức (Hyper-responsiveness) hoặc không đủ (Hypo-responsiveness) đối với các kích thích giác quan. Ví dụ: sợ hãi tiếng ồn lớn, khó chịu với kết cấu quần áo nhất định, hoặc tìm kiếm kích thích mạnh bằng cách liên tục xoay tròn hay va chạm mạnh.

Sự hiện diện của một hoặc nhiều dấu hiệu trên là lời kêu gọi hành động để cha mẹ và giáo viên tìm kiếm sự đánh giá chuyên môn kịp thời.

 

>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Hiểu về giao tiếp của trẻ rối loạn phát triển

 

4. Các Rối Loạn Phát Triển Thần Kinh Phổ Biến 

Không có con số chính xác về các loại rối loạn phát triển thần kinh, vì việc phân loại có thể khác nhau tùy theo các hướng dẫn y tế và chẩn đoán khác nhau. Tuy nhiên, các danh mục được công nhận rộng rãi thường bao gồm hàng chục loại hoặc hơn, bao gồm: 

• Rối loạn phổ tự kỷ (ASD): Một loạt các tình trạng đặc trưng bởi những thách thức về kỹ năng xã hội, hành vi lặp đi lặp lại, lời nói và giao tiếp phi ngôn ngữ. 

• Rối loạn thiếu chú ý/tăng động (ADHD): Đặc trưng bởi các kiểu mất tập trung, tăng động và bốc đồng dai dẳng, nghiêm trọng hơn mức thường thấy ở những cá nhân có trình độ phát triển tương đương. 
• Khuyết tật trí tuệ (ID): Một tình trạng đặc trưng bởi những hạn chế đáng kể về cả chức năng trí tuệ và hành vi thích ứng, bao gồm nhiều kỹ năng thực hành và xã hội hàng ngày. 
• Rối loạn học tập cụ thể (SLD): Rối loạn ảnh hưởng đến khả năng học các kỹ năng học thuật cụ thể, chẳng hạn như đọc (rối loạn đọc), viết (rối loạn viết) hoặc toán (rối loạn tính toán). 
• Rối loạn giao tiếp: Rối loạn ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu và sử dụng ngôn ngữ, các vấn đề về phát âm, âm thanh lời nói, cách nói cũng như các vấn đề về giao tiếp bằng lời nói và phi lời nói. 
• Rối loạn phối hợp phát triển (DCD): Một tình trạng đặc trưng bởi sự phối hợp vận động kém và khó khăn khi thực hiện các công việc hàng ngày đòi hỏi kỹ năng vận động, chẳng hạn như viết, mặc quần áo hoặc chơi thể thao. 
• Rối loạn Tic: Rối loạn Tic được đặc trưng bởi các cử động vận động hoặc phát âm đột ngột, nhanh, tái phát, không theo nhịp điệu. 
• Chậm phát triển toàn diện: Được chẩn đoán ở trẻ em dưới 5 tuổi khi trẻ không đạt được các mốc phát triển mong đợi ở một số lĩnh vực hoạt động trí tuệ. 

Những kiến thức nền tảng này không chỉ giúp ba mẹ hiểu đúng hơn về sự phát triển của con mà còn là nội dung trọng tâm trong nhiều khóa tâm lý học online dành cho phụ huynh và giáo viên — nơi cung cấp công cụ nhận diện và hỗ trợ trẻ một cách khoa học, nhẹ nhàng và hiệu quả.

5. Tầm Quan Trọng Của Can Thiệp Sớm

Can thiệp sớm không chỉ là một lựa chọn mà là chìa khóa vàng quyết định tương lai của trẻ mắc các rối loạn phát triển thần kinh. Giai đoạn từ 0 đến 5 tuổi được xem là “cửa sổ vàng” (Golden Window) vì não bộ trong thời kỳ này sở hữu tính dẻo dai cao nhất. Việc can thiệp kịp thời giúp nhóm rối loạn phát triển thần kinh tận dụng tối đa khả năng tái tổ chức và hình thành các kết nối thần kinh mới, từ đó học hỏi các kỹ năng thiếu hụt một cách hiệu quả nhất và cải thiện đáng kể tiên lượng lâu dài của trẻ.

Một chương trình can thiệp hiệu quả phải là một quy trình đa ngành và cá nhân hóa, dựa trên bằng chứng khoa học:

• Phân tích Hành vi Ứng dụng (ABA – Applied Behavior Analysis): Tập trung vào việc tăng cường các hành vi tích cực và phát triển kỹ năng xã hội, giao tiếp.
• Trị liệu Ngôn ngữ (SLT – Speech-Language Therapy): Giúp trẻ cải thiện khả năng hiểu và sử dụng ngôn ngữ chức năng.
• Trị liệu Hoạt động (OT – Occupational Therapy): Hỗ trợ trẻ cải thiện kỹ năng vận động, xử lý cảm giác và kỹ năng tự lập hàng ngày.

Đây chính là lý do vì sao mỗi phút giây trong “cửa sổ vàng” đều vô giá, đòi hỏi sự phối hợp chuyên nghiệp giữa gia đình và đội ngũ chuyên môn.

 

>>> Xem thêm: 6 Phương Pháp Giáo Dục Trẻ Tự Kỷ

 

6. Kết Luận

Các rối loạn phát triển thần kinh không phải là dấu chấm hết, mà là một hành trình đòi hỏi sự thấu hiểu, kiên nhẫn và can thiệp khoa học. Việc nắm bắt các dấu hiệu, hiểu rõ nguyên nhân di truyền, môi trường, và hành động trong “cửa sổ vàng” từ 0 đến 5 tuổi chính là yếu tố quyết định tiên lượng lâu dài của trẻ. Can thiệp sớm là chìa khóa để tận dụng tính dẻo dai của não bộ, giúp trẻ hình thành các kết nối thần kinh mới và phát triển các kỹ năng còn thiếu hụt một cách hiệu quả nhất.

Trung tâm OME Việt Nam tự hào là địa chỉ uy tín cung cấp các dịch vụ đánh giá chuyên sâu và can thiệp sớm toàn diện. OME Việt Nam giúp các gia đình có các rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ tiếp cận với các phương pháp khoa học, cá nhân hóa, đảm bảo mỗi trẻ đều được hỗ trợ tốt nhất để phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Nếu bạn đang tìm kiếm lộ trình can thiệp cá nhân hóa, chuyên sâu và hiệu quả cho con, hãy tìm hiểu thêm các khóa học giáo dục đặc biệt online tại OME Việt Nam. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình bạn trên hành trình phát triển của con.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội

Khi phát hiện bé bị rối loạn phát triển, cha mẹ thường rơi vào trạng thái lo lắng và hoang mang. Rối loạn phát triển (Developmental Disorders) là nhóm các tình trạng khiến trẻ chậm hơn so với bạn bè cùng trang lứa ở những lĩnh vực quan trọng như ngôn ngữ, vận động, tương tác xã hội hoặc nhận thức. Những chậm trễ này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng hòa nhập xã hội và học hỏi, mà còn tạo ra nhiều áp lực cho gia đình. Do đó, việc hiểu đúng và nhận ra sớm những dấu hiệu dù nhỏ nhất là yếu tố then chốt để kịp thời có hướng can thiệp phù hợp.

Dựa trên kinh nghiệm chuyên môn của OME Việt Nam, Bài viết này là cẩm nang chi tiết giúp cha mẹ hiểu rõ về bệnh rối loạn phát triển, cách nhận diện sớm các dấu hiệu, và áp dụng 7 cách dạy trẻ rối loạn phát triển hiệu quả ngay tại nhà, mở ra con đường hỗ trợ tốt nhất cho con. 

I. Bé Bị Rối Loạn Phát Triển Là Gì?

Rối loạn phát triển (Developmental Disorder) là thuật ngữ dùng để chỉ những khó khăn xuất hiện trong quá trình lớn lên của trẻ. Bệnh rối loạn phát triển có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động, nhận thức, ngôn ngữ hoặc hành vi. Những rối loạn này tác động trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày và thường mang tính kéo dài, đôi khi theo bé bị rối loạn phát triển đến tuổi trưởng thành.

Các lĩnh vực dễ bị ảnh hưởng gồm thị giác, trí tuệ, cảm xúc, khả năng học tập và kỹ năng xã hội. Theo số liệu từ National Health Interview Survey của Mỹ, ước tính cứ 6 trẻ thì có 1 trẻ bị rối loạn phát triển và tỉ lệ này xuất hiện ở bé trai nhiều hơn bé gái.

 Những dạng rối loạn phát triển thường gặp có thể kể đến:

• Rối loạn giao tiếp: trẻ bị rối loạn phát triển ngôn ngữ gặp khó khăn trong việc hiểu lời nói, diễn đạt suy nghĩ hoặc duy trì tương tác với người khác.
• Rối loạn học tập: thể hiện thông qua các khó khăn như đọc chậm, tính toán kém, xử lý ngôn ngữ hạn chế hoặc tiếp thu không theo kịp chương trình.
• Rối loạn phổ tự kỷ (ASD): liên quan đến sự khác biệt trong phát triển thần kinh, khiến bé bị rối loạn phát triển hạn chế tương tác xã hội, khó biểu đạt cảm xúc và thường xuất hiện các hành vi của trẻ rối loạn phát triển lặp đi lặp lại.
• Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD):đặc trưng bởi sự thiếu tập trung, hành vi bốc đồng và khó kiểm soát hoạt động cơ thể. Những khó khăn này không phản ánh khả năng hay giá trị của trẻ, mà là những khác biệt cần được nhận diện sớm và hỗ trợ đúng cách dạy trẻ rối loạn phát triển phù hợp.

Những khó khăn này không phản ánh khả năng hay giá trị của trẻ, mà là những khác biệt cần được nhận diện sớm và hỗ trợ đúng cách để trẻ có cơ hội phát triển toàn diện. Để làm được điều này, nhiều cha mẹ đã tìm đến các khóa học giáo dục đặc biệt online để trang bị kiến thức chuyên sâu và đồng hành hiệu quả hơn cùng con.

II. Tại Sao Bé Bị Rối Loạn Phát Triển

Rối loạn phát triển có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào trong thời thơ ấu và thường kéo dài suốt đời. Phần lớn bắt nguồn từ giai đoạn bào thai, nhưng cũng có bé bị rối loạn phát triển sau sinh do chấn thương, nhiễm trùng hoặc tác động môi trường. 

Nguyên nhân thường là sự kết hợp giữa di truyền, sức khỏe và thói quen của mẹ trong thai kỳ, biến chứng khi sinh, nhiễm trùng sớm và phơi nhiễm độc chất như chì. Một vài rối loạn có nguyên nhân rõ ràng, như hội chứng nghiện rượu bào thai, nhưng phần lớn – bao gồm rối loạn phát triển ngôn ngữ  vẫn chưa được xác định cụ thể

Một số điều kiện đã được xác định làm gia tăng nguy cơ trẻ bị rối loạn phát triển:

• Mất Thính giác: Hơn 25% các trường hợp mất thính giác bẩm sinh Do nhiễm trùng mẹ mắc phải trong thai kỳ (như CMV) hoặc sang chấn lúc sinh. 
• Rối loạn Trí tuệ: Liên quan đến hội chứng nghiện rượu bào thai, bất thường nhiễm sắc thể (hội chứng Down), hoặc nhiễm trùng thai kỳ.
• Tự kỷ: Tiền sử gia đình có người mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ là chỉ số nguy cơ cao đối với bé bị rối loạn phát triển..
• Yếu tố Sản khoa:  Sinh non, trọng lượng sơ sinh thấp, đa thai và nhiễm trùng thai kỳ.
• Vàng da và Tổn thương Não: Vàng da sơ sinh không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến kernicterus – một dạng tổn thương não nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ bé bị rối loạn phát triển mắc bại não, thị giác và thính giác

III. Dấu Hiệu Của Trẻ Rối Loạn Phát Triển

Dấu hiệu chậm phát triển ở mỗi trẻ có thể biểu hiện khác nhau tùy vào dạng rối loạn mà bé bị rối loạn phát triển đang gặp phải. Tuy vậy, phụ huynh có thể nhận diện sớm qua một số biểu hiện của trẻ rối loạn phát triển phổ biến sau:

• Trẻ đạt các mốc vận động muộn như lật, ngồi, bò hoặc tập đi.
• Khó phối hợp các động tác tĩnh, chẳng hạn như cầm nắm hoặc điều khiển các ngón tay.
• Khả năng hiểu lời nói kém, phản ứng chậm với thông tin mới. Trẻ bị rối loạn phát triển ngôn ngữ thường giao tiếp hạn chế.
• Gặp khó khăn khi xử lý các tình huống đơn giản hoặc giải quyết vấn đề.
• Khả năng ghi nhớ yếu, tiếp thu kỹ năng mới chậm hơn so với bạn bè cùng tuổi.
• Khó nhận ra mối liên hệ giữa hành động mình làm và kết quả xảy ra.

Những dấu hiệu này không phải để kết luận ngay, mà để phụ huynh kịp thời nhận ra sự khác biệt trong quá trình phát triển của con. Càng phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc, cơ hội để bé bị rối loạn phát triển cải thiện và bắt kịp kỹ năng nền tảng càng cao. 

 

>> Khóa học bạn có thể tham khảo: Thấu hiểu hành vi của trẻ rối loạn phát triển

 

IV. 7 Cách Dạy Trẻ Rối Loạn Phát Triển Hiệu Quả Tại Nhà

Can thiệp tại nhà là nền tảng cốt lõi, giúp trẻ tổng quát hóa các kỹ năng học được từ chuyên gia. Dưới đây là 7 cách dạy trẻ rối loạn phát triển mà cha mẹ nên áp dụng:

1. Kỹ thuật mở rộng lời nói

• Nguyên tắc: Tập trung vào việc mô hình hóa ngôn ngữ chuẩn và phong phú hơn cho trẻ. Rất hiệu quả với trẻ bị rối loạn phát triển ngôn ngữ.
• Thực hành chi tiết: Khi con nói một từ đơn, cha mẹ hãy lặp lại và mở rộng thành một câu hoàn chỉnh, thêm các chi tiết về màu sắc, hành động hoặc mong muốn. Ví dụ: Con nói “bóng”. Cha mẹ nói: “Con muốn chơi quả bóng màu đỏ đúng không?” Bằng cách này, bạn cung cấp thêm từ vựng, ngữ pháp, và động từ, giúp trẻ dễ dàng bắt chước và dần dần hình thành câu hoàn chỉnh.

2. Sử dụng hệ thống giao tiếp bằng hình ảnh (PECS)

• Nguyên tắc: PECS (Picture Exchange Communication System) là một hệ thống giao tiếp bằng hình ảnh được chứng minh khoa học dễ hiểu và trực quan nhất đối với nhiều trẻ rối loạn
• Thực hành chi tiết: Sử dụng các thẻ hình ảnh dán trên một cuốn sổ để trẻ dùng hình ảnh để đổi lấy đồ vật hoặc hoạt động mong muốn.

3. Can thiệp hành vi tích cực

• Nguyên tắc: Thay vì tập trung vào hành vi không mong muốn (tiêu cực), hãy tập trung vào hành vi mong muốn (tích cực). Hành vi được củng cố sẽ được lặp lại.
• Thực hành chi tiết: Áp dụng khen thưởng ngay lập tức và cụ thể khi trẻ thực hiện hành vi mong muốn. Ví dụ: Khi trẻ tự ngồi vào bàn mà không cần nhắc, hãy nói: “Mẹ rất thích cách con tự ngồi vào bàn ngay khi mẹ bảo!” Việc này cần được thực hiện ngay lập tức để trẻ hiểu được hành động nào đang được khen ngợi. 

4. Hỗ trợ điều hòa giác quan

• Nguyên tắc: Các hành vi lặp đi lặp lại thường là cách trẻ tự điều chỉnh hệ thống thần kinh khi bị quá tải hoặc quá thiếu thốn đầu vào cảm giác.
• Thực hành chi tiết: Cung cấp các hoạt động phù hợp để cân bằng cảm giác. Nếu trẻ quá hiếu động, hãy cho trẻ các hoạt động đầu vào sâu như ôm chặt, cuộn trong chăn, hoặc bóp bóng cao su.

5. Tăng cường tương tác chung

• Nguyên tắc: Khả năng chia sẻ sự chú ý với người khác là nền tảng của mọi tương tác xã hội và học tập. Điều này để trẻ bị rối loạn phát triển học cách chia sẻ sự chú ý.
• Thực hành chi tiết: Thực hành các trò chơi “chỉ và nhìn” và “cho và nhận”. Cha mẹ hãy làm gương bằng cách chỉ vào một thứ thú vị (máy bay, con chim), sau đó quay sang nhìn con để xem con có nhìn theo không. Khi chơi, hãy để món đồ chơi hấp dẫn ra xa một chút và chờ đợi ánh mắt con nhìn bạn hoặc nhìn món đồ đó trước khi đưa cho con.

6. Dạy kỹ năng tự lập theo chuỗi

• Nguyên tắc: Trẻ rối loạn phát triển thường khó học các kỹ năng phức tạp nếu không được chia nhỏ.
• Thực hành chi tiết: Chia các kỹ năng lớn (như tự mặc áo, tự đánh răng, rửa tay) thành các bước nhỏ, cụ thể (Ví dụ: 1. Kéo ống tay áo, 2. Chui đầu vào, 3. Kéo áo xuống bụng). Sau đó, dạy trẻ từng bước một, bắt đầu từ bước cuối cùng để trẻ được trải nghiệm thành công sớm nhất.

7. Thiết lập lịch trình bằng hình ảnh

• Nguyên tắc: Trẻ rối loạn phát triển phát triển tốt nhất trong môi trường có thể dự đoán được. Sự bất ngờ gây ra lo âu.
• Thực hành chi tiết: Tạo một lịch trình trực quan bằng hình ảnh hoặc chữ viết. Lịch trình này giúp trẻ biết được điều gì sẽ xảy ra tiếp theo (Ví dụ: Ăn -> Chơi -> Ngủ). Điều này giúp bé cảm thấy an toàn hơn và dễ dàng chuyển đổi hoạt động mà không bị kháng cự.

Tóm lại, 7 kỹ thuật can thiệp tại nhà này tạo thành một chiến lược toàn diện giúp trẻ rối loạn phát triển tổng quát hóa kỹ năng. Hãy kiên trì và nhất quán áp dụng các phương pháp này. Mỗi bước tiến nhỏ của con là minh chứng cho tình yêu thương và nỗ lực phi thường của bạn. Cha mẹ chính là những nhà trị liệu tuyệt vời nhất và việc tham gia một khóa học tâm lý học online có thể giúp bạn nâng cao kiến thức, hiểu rõ hơn về hành vi trẻ và áp dụng phương pháp hiệu quả hơn tại nhà.

 

>> Xem thêm: Khóa học nền tảng cho trẻ rối loạn phát triển kỹ năng, vận động, ngôn ngữ

 

V. Kết Luận

Hiểu và chấp nhận việc bé bị rối loạn phát triển là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Quá trình can thiệp đòi hỏi sự kiên nhẫn, tình yêu thương và phương pháp khoa học. Bạn đã có trong tay những thông tin quan trọng về dấu hiệu của trẻ rối loạn phát triển và các phương pháp hỗ trợ thực tế tại nhà.

Nếu bạn đang tìm kiếm lộ trình can thiệp cá nhân hóa, chuyên sâu và hiệu quả cho con, hãy tìm hiểu thêm các khóa học và dịch vụ tư vấn chuyên môn tại OME Việt Nam. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình bạn trên hành trình phát triển của con.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội