Tác giả: aum.uyen aum.uyen

Rối loạn phổ tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp, đặc trưng bởi những thách thức dai dẳng trong giao tiếp xã hội, tương tác và các kiểu hành vi, sở thích lặp đi lặp lại hoặc hạn chế. Đây là một tình trạng phát triển thần kinh có căn nguyên sinh học, ảnh hưởng đến cách não bộ xử lý thông tin.

Khi nhận chẩn đoán, một câu hỏi gần như là phản xạ tự nhiên của mọi bậc phụ huynh là: rối loạn phổ tự kỷ có khỏi không? Liệu có một phương pháp điều trị nào có thể xóa bỏ hoàn toàn tình trạng này? Sự thật khoa học về rối loạn phổ tự kỷ có khỏi được không là điều mà các gia đình cần phải nắm rõ để xây dựng chiến lược can thiệp thực tế và hiệu quả.

I. Giải Đáp Khoa Học: Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Có Khỏi Không?

1. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Có Khỏi Hoàn Toàn Không?

Theo các tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế (DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ), ASD được xem là một tình trạng kéo dài suốt đời. Hiện tại, y học và tâm lý học lâm sàng chưa có phương pháp điều trị nào được chứng minh là có thể giúp trẻ tự kỷ “khỏi” (chữa dứt điểm) hoàn toàn. Việc tuyên bố trẻ tự kỷ đã “khỏi bệnh” là thiếu cơ sở khoa học và có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng cho các gia đình.

Vậy, rối loạn phổ tự kỷ có khỏi không? và mục tiêu của can thiệp là gì?

Mục tiêu cốt lõi là đạt được phục hồi chức năng tối ưu (Optimal Outcome). Điều này có nghĩa là, thông qua can thiệp sớm và chuyên sâu, trẻ có thể phát triển các kỹ năng đến mức độ mà các đặc điểm tự kỷ không còn gây trở ngại đáng kể cho việc học tập, hòa nhập xã hội và sinh hoạt độc lập. Một số nghiên cứu cho thấy, một tỷ lệ nhỏ trẻ có tiên lượng cực kỳ tốt có thể không còn đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán khi trưởng thành, nhưng điều này được coi là tiên lượng tốt hơn là sự “chữa khỏi” bệnh tật. 

2. Các Yếu Tố Quyết Định

• Chức năng ngôn ngữ: Khả năng giao tiếp chức năng trước 5 tuổi là yếu tố dự đoán mạnh mẽ. Nhiều phụ huynh lo lắng: rối loạn phổ tự kỷ có nói được không? Câu trả lời là có, rất nhiều trẻ tự kỷ có thể phát triển ngôn ngữ, nhưng cần sự hỗ trợ chuyên biệt về ngữ dụng (cách sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp xã hội).
• Mức độ nhận thức (IQ): Khả năng học tập và tiếp thu
• Cường độ và thời điểm can thiệp: Can thiệp càng sớm và càng chuyên sâu thì kết quả càng tích cực.

Hiện nay, câu trả lời cho câu hỏi rối loạn phổ tự kỷ có khỏi không là chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, vì ASD là một tình trạng phát triển thần kinh kéo dài suốt đời. Tuy nhiên, mục tiêu can thiệp đã được xác định rõ ràng: thông qua can thiệp sớm và chuyên sâu, trẻ hoàn toàn có thể đạt được phục hồi chức năng tối ưu. Chính sự tập trung vào chức năng ngôn ngữ, mức độ nhận thức, cùng cường độ và thời điểm can thiệp sẽ quyết định mức độ thành công trong hành trình hỗ trợ trẻ tiến bộ.

II. Các Hướng Can Thiệp Khoa Học Hiệu Quả Nhất

Nếu trả lời rối loạn phổ tự kỷ có khỏi không là không, thì can thiệp sớm chính là chìa khóa để thay đổi chất lượng cuộc sống của trẻ. Mục tiêu chính của việc can thiệp là giúp trẻ phát triển các kỹ năng chức năng và giảm thiểu các hành vi cản trở, đồng thời trả lời cho câu hỏi: rối loạn phổ tự kỷ có trị được không theo hướng cải thiện chất lượng sống.

1. Trị Liệu Hành Vi Ứng Dụng (Applied Behavior Analysis – ABA) 

ABA là phương pháp can thiệp có bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất. Nó sử dụng các nguyên tắc học tập để phân tích và điều chỉnh hành vi. Các mô hình ABA hiện đại (như ESDM) tập trung vào môi trường tự nhiên và khuyến khích sự chủ động của trẻ.

2. Trị Liệu Ngôn Ngữ – Giọng nói (Speech-Language Therapy)

Trị liệu ngôn ngữ giúp cải thiện cả khả năng hiểu (ngôn ngữ tiếp nhận) và diễn đạt (ngôn ngữ biểu cảm). Nó giải quyết trực tiếp mối lo ngại rối loạn phổ tự kỷ có nói được không bằng cách dạy trẻ cách sử dụng ngôn ngữ chức năng, cử chỉ, và đôi khi là các hệ thống giao tiếp thay thế (AAC).

3. Trị Liệu Hoạt Động (Occupational Therapy – OT)

OT giúp trẻ cải thiện các kỹ năng vận động tinh, thô và đặc biệt là xử lý cảm giác. Nhiều trẻ tự kỷ có sự nhạy cảm quá mức hoặc kém nhạy cảm với các kích thích cảm giác, dẫn đến hành vi khó khăn. OT giúp điều chỉnh và tích hợp cảm giác.

4. Giáo Dục Đặc Biệt Online

Trong thời đại công nghệ, việc hỗ trợ trẻ tự kỷ đã vượt ra khỏi khuôn khổ phòng trị liệu truyền thống. Đây là một xu hướng tất yếu giúp mở rộng phạm vi và giảm chi phí cho gia đình.

Các nền tảng giáo dục đặc biệt online cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng cho phụ huynh và các buổi trị liệu trực tuyến. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các gia đình ở vùng sâu, vùng xa hoặc những nơi thiếu chuyên gia.

Các tổ chức như OME Việt Nam đang tiên phong trong việc cung cấp các khóa học và dịch vụ tham vấn trực tuyến. Họ giúp phụ huynh trở thành những nhà trị liệu tại nhà hiệu quả, đảm bảo tính nhất quán của chương trình can thiệp. Việc tích hợp công nghệ này là một bước tiến lớn, khi mà rối loạn phổ tự kỷ có khỏi không không còn là câu hỏi trọng tâm, mà là làm thế nào để cải thiện tối đa.

5. Quy Trình Chẩn Đoán Và Test Tự kỷ

Để bắt đầu can thiệp sớm, việc chẩn đoán chính xác là bắt buộc. Phụ huynh cần biết khi nào cần thực hiện Test rối loạn phổ tự kỷ. Khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào về sự chậm trễ giao tiếp xã hội, nên tìm đến các chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ nhi khoa phát triển. Công cụ chẩn đoán như ADOS-2 hay thang đánh giá M-CHAT/Q là những bước đầu tiên quan trọng.

Can thiệp sớm là chìa khóa giúp trẻ rối loạn phổ tự kỷ phát triển tối đa tiềm năng. Nhờ tính dẻo thần kinh cao trước 5 tuổi, các phương pháp can thiệp kịp thời giúp trẻ học kỹ năng giao tiếp, xã hội và nhận thức hiệu quả. Đồng thời, việc chẩn đoán chính xác thông qua Test rối loạn phổ tự kỷ như ADOS-2 hay M-CHAT/Q là bước đầu quan trọng để xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp, giúp trẻ hòa nhập tốt hơn với môi trường xung quanh.

 

>>> Bài viết liên quan: 3 bài test rối loạn phổ tự kỷ cực đơn giản tại nhà

 

III. Kế Hoạch Hòa Nhập Lâu Dài

1. Tự Kỷ Có Gây Nguy Hiểm Không?

Về bản chất, rối loạn phổ tự kỷ có nguy hiểm không thì câu trả lời là không theo nghĩa gây bệnh hiểm nghèo. Tuy nhiên, các hành vi đi kèm có thể gây nguy hiểm. Ví dụ: hành vi tự gây thương tích, hành vi chạy trốn, hoặc thiếu ý thức về các mối nguy hiểm bên ngoài (giao thông, độ cao). Việc can thiệp sớm giúp giảm thiểu các hành vi này và phát triển kỹ năng an toàn.

2. Kế Hoạch Hòa Nhập Lâu Dài

Can thiệp không dừng lại ở tuổi mầm non. Nó là một quá trình liên tục bao gồm:

• Hòa Nhập Giáo dục: Hỗ trợ trẻ chuyển tiếp thành công vào môi trường học đường chính thống hoặc giáo dục chuyên biệt.
• Đào tạo Kỹ năng sống: Phát triển kỹ năng tự chăm sóc, làm việc nhà, và kỹ năng xã hội vị thành niên.
• Lập Kế hoạch Chuyển tiếp: Chuẩn bị cho giai đoạn trưởng thành, bao gồm đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm.

Điều quan trọng là phải có một đội ngũ chuyên gia đa ngành (bao gồm cả các chuyên gia giáo dục đặc biệt online và tâm lý học online khi cần) làm việc cùng nhau để đảm bảo kế hoạch cá nhân hóa (IEP/ISP) được thực hiện một cách nhất quán.

 

 >>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Nguyên tắc tương tác phát triển với trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

IV. Kết Luận

Câu trả lời khoa học và minh bạch nhất cho câu hỏi rối loạn phổ tự kỷ có khỏi không là chưa có phương pháp điều trị nào được khoa học chứng minh là chữa khỏi hoàn toàn (dứt điểm). Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc không có hy vọng.

Sự cam kết từ các phương pháp can thiệp sớm (ABA, Ngôn ngữ, OT) là chìa khóa để tối đa hóa tiềm năng phát triển. Phụ huynh nên tận dụng các nguồn lực hiện đại như giáo dục đặc biệt online (ví dụ: OME Việt Nam) và khóa tâm lý học online để hỗ trợ toàn diện.

Thay vì lo lắng liệu rối loạn phổ tự kỷ có nguy hiểm không hay rối loạn phổ tự kỷ có khỏi được không, hãy tập trung vào chiến lược dài hạn: cải thiện chất lượng sống, kỹ năng tự chủ và khả năng hòa nhập cho trẻ. Mỗi bước tiến nhỏ là một chiến thắng lớn trên phổ tự kỷ.

Để nhận tư vấn chi tiết về các khóa đào tạo kỹ năng xã hội, hỗ trợ tâm lý. Mọi thông tin chi tiết hãy liên hệ ngay với OME Việt Nam.

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Rối loạn phổ tự kỷ người lớn là một tình trạng phát triển thần kinh bẩm sinh, thường bị chẩn đoán nhầm hoặc bỏ qua trong nhiều thập kỷ. Mặc dù nhận thức này đang dần thay đổi, đặc biệt với những người có mức độ hỗ trợ thấp (Level 1) hoặc từng được gọi là hội chứng Asperger, sự thiếu sót trong việc nhận diện sớm đã khiến hàng triệu người trưởng thành phải vật lộn với những thách thức trong cuộc sống, sự nghiệp và các mối quan hệ mà không hiểu rõ căn nguyên.

Việc hiểu và nhận diện rối loạn phổ tự kỷ người lớn không chỉ là bước đầu tiên để tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp mà còn là hành trình thấu hiểu chính bản thân mình.

I. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Người Lớn

Rối loạn phổ tự kỷ người lớn là một chứng rối loạn phát triển thần kinh phức hợp ảnh hưởng đến chức năng não bộ. Đặc trưng cốt lõi của rối loạn phổ tự kỷ ở người lớn là sự khác biệt trong giao tiếp xã hội, mô hình hành vi lặp lại và sở thích cố định.

Sự đa dạng về biểu hiện khiến ASD được định danh là “phổ” (spectrum). Mặc dù các trường hợp thường được chẩn đoán sớm qua các dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em, nhiều cá nhân chỉ được xác nhận mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ người lớn khi bước vào tuổi trưởng thành do các dấu hiệu lúc nhỏ bị bỏ sót hoặc che giấu.

II. Dấu Hiệu Của Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Người Lớn

Khi chuyển sang giai đoạn trưởng thành, các biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ (ASD) thường trở nên tinh tế và ít bộc lộ rõ ràng như thời thơ ấu. tuy nhiên, những khác biệt về mặt phát triển thần kinh này vẫn thể hiện thông qua các mô hình giao tiếp, hành vi đặc trưng và cơ chế xử lý thông tin cảm giác hàng ngày.

1. Thách Thức Trong Tương Tác Xã Hội và Giao Tiếp

Người trưởng thành mắc ASD thường phải đối mặt với những rào cản đáng kể trong các tình huống xã hội và giao tiếp.

• Giảm khả năng duy trì hội thoại: Họ có thể gặp khó khăn trong việc khởi xướng hoặc luân phiên hội thoại, đôi khi tập trung quá mức vào chủ đề cá nhân hoặc chuyên môn mà họ yêu thích, làm gián đoạn dòng chảy tự nhiên của cuộc trò chuyện.
• Hạn chế hiểu biết về ngôn ngữ phi lời nói: Việc giải mã các tín hiệu xã hội tinh tế như ngôn ngữ cơ thể, biểu cảm khuôn mặt hay giọng điệu của người khác thường là một thách thức lớn. Điều này có thể dẫn đến phản ứng xã hội không phù hợp.
• Thiếu linh hoạt trong hành vi giao tiếp: Họ có thể lặp lại các cụm từ, cấu trúc câu hoặc phong cách giao tiếp đã học được, thể hiện sự cứng nhắc thay vì linh hoạt thích ứng với các bối cảnh xã hội khác nhau.

2. Hành Vi Lặp Lại

Những đặc điểm này ở người lớn thường được gọi là sở thích cố định và nhu cầu về sự đồng nhất, thay vì chỉ là hành vi lặp lại đơn thuần.

• Sự tập trung chuyên sâu: Người trưởng thành với ASD có xu hướng dành năng lượng và sự chú ý cực độ vào một hoặc một vài lĩnh vực cụ thể. Đây thường là điểm mạnh lớn, cho phép họ đạt được kiến thức sâu sắc và kỹ năng cao trong các lĩnh vực yêu cầu tính phân tích và chi tiết.
• Gắn bó với thói quen: Họ cảm thấy thoải mái và an toàn khi duy trì một lịch trình cố định và khó khăn khi phải đối phó với những thay đổi bất ngờ hoặc sự xáo trộn trong kế hoạch đã định.

3. Sự Khác Biệt Trong Xử Lý Cảm Giác

Sự khác biệt trong cách não bộ xử lý thông tin cảm giác là một dấu hiệu đặc trưng của rối loạn phổ tự kỷ.

• Quá mẫn cảm (Hyper-sensitivity): Một số cá nhân phản ứng mãnh liệt với các kích thích môi trường thông thường như âm thanh lớn, ánh sáng chói, mùi nồng, hoặc kết cấu bề mặt của quần áo.
• Kém mẫn cảm (Hypo-sensitivity): Ngược lại, một số khác lại có ngưỡng phản ứng cao, hầu như không chú ý hoặc cần kích thích mạnh hơn để cảm nhận (ví dụ: không nhận ra vết thương hoặc nhiệt độ quá cao/quá thấp).

4. Những Dấu Hiệu “Ấn” Dễ Bị Bỏ Qua

Không phải lúc nào ASD ở người lớn cũng dễ nhận thấy. Nhiều biểu hiện khá kín đáo, dễ khiến người xung quanh nhầm lẫn hoặc bỏ qua, đặc biệt là ở phụ nữ và những người có khả năng ngôn ngữ tốt.

• Masking – Chiến lược che giấu để hòa nhập: Đây là một cơ chế đối phó xã hội phức tạp, nơi cá nhân quan sát, bắt chước và diễn tập các hành vi xã hội mong muốn để che đi những khác biệt bẩm sinh. Mặc dù giúp hòa nhập tạm thời, “masking” gây ra sự kiệt sức tinh thần nghiêm trọng và tăng nguy cơ rơi vào căng thẳng hoặc khủng hoảng tự kỷ (Autistic Burnout).
• Nguy cơ chẩn đoán nhầm: Các triệu chứng của tự kỷ ở người lớn thường chồng chéo với các rối loạn tâm thần khác như lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực. Việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn, bao gồm cả các dịch vụ tâm lý học online có thể giúp người trưởng thành mắc ASD tiếp cận được các đánh giá và trị liệu ban đầu một cách tiện lợi. Tổ chức CDC nhấn mạnh rằng việc đánh giá chính xác phải là một quy trình tổng hợp và toàn diện, bao gồm cả việc xem xét tiền sử phát triển của cá nhân.
• Thách thức và ưu thế trong môi trường làm việc: Người trưởng thành với ASD có thể gặp trở ngại trong các hoạt động teamwork, giao tiếp không chính thức với đồng nghiệp hoặc khi phải thay đổi quy trình làm việc đột ngột. Tuy nhiên, họ thường có ưu thế lớn trong các lĩnh vực đòi hỏi sự chú ý đến chi tiết, khả năng phân tích sâu sắc và tính kiên trì tuyệt đối.

III. Nguyên Nhân Dẫn Đến Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Người Lớn

Rối loạn phổ tự kỷ người lớn là một tình trạng phát triển thần kinh có căn nguyên phức hợp, hình thành từ sự tương tác giữa các yếu tố di truyền và ảnh hưởng từ môi trường. Dưới đây là những nguyên nhân bệnh tự kỷ ở người lớn: 

1. Yếu Tố Di Truyền

Di truyền đóng vai trò chủ đạo, làm tăng nguy cơ mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ người lớn từ 2 đến 3 lần đối với những cá nhân có tiền sử gia đình.

• Di truyền đa Gen: Hầu hết các trường hợp liên quan đến sự tương tác phức tạp của nhiều gen. Không có một gen đơn lẻ nào là nguyên nhân tuyệt đối, nhưng sự kết hợp của chúng tạo ra một môi trường di truyền ảnh hưởng đến sự hình thành và chức năng của não bộ, đặc biệt là các chức năng xã hội và giao tiếp.
• Di truyền đơn gen: Khoảng 15% trường hợp ASD có liên quan đến đột biến hoặc biến đổi của một gen đơn lẻ, gây rối loạn trong quá trình phát triển thần kinh.

2. Ảnh Hưởng Từ Môi Trường

Các yếu tố môi trường không trực tiếp gây ra ASD, nhưng chúng tương tác với khuynh hướng di truyền, tác động đến cách các gen biểu hiện và làm tăng nguy cơ bộc lộ các triệu chứng rối loạn phổ tự kỷ người lớn.

• Môi trường tâm lý – xã hội: Các trải nghiệm như sang chấn tâm lý, áp lực xã hội và căng thẳng kéo dài có thể làm tăng khả năng xuất hiện hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng ASD ở những cá nhân dễ bị tổn thương về mặt di truyền.
• Môi trường vật lý: Việc tiếp xúc với các chất gây ô nhiễm (như ô nhiễm không khí, hóa chất, khói thuốc lá) hoặc các tác nhân vật lý khác trong những giai đoạn phát triển quan trọng cũng là những yếu tố được nghiên cứu là có thể góp phần vào nguy cơ hình thành chứng bệnh này.

IV. Cách Chữa Trị Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Người Lớn

Mục tiêu điều trị rối loạn phổ tự kỷ người lớn là quản lý triệu chứng, cải thiện kỹ năng thích nghi và phát huy điểm mạnh thông qua phương pháp tiếp cận đa mô thức.

1. Can Thiệp Tâm Lý

• Trị liệu hành vi nhận thức (CBT): Giúp kiểm soát lo âu và trầm cảm đồng mắc, quản lý stress và điều chỉnh các mô hình suy nghĩ tiêu cực.
• Đào tạo kỹ năng xã hội (SST): Hỗ trợ học các kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội có cấu trúc (ví dụ: đọc ngôn ngữ cơ thể, luân phiên hội thoại).
• Trị liệu cảm giác: Giúp người mắc rối loạn phổ tự kỷ người lớn điều chỉnh phản ứng với các kích thích môi trường, giảm quá tải cảm giác.

2. Hỗ Trợ Môi Trường & Giáo Dục

Việc tạo ra một môi trường hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong cách chữa trị và quản lý lâu dài:

• Giáo dục đặc biệt online: Các chương trình giáo dục đặc biệt online cung cấp môi trường học tập linh hoạt và có cấu trúc, rất phù hợp với nhu cầu của người lớn mắc ASD. Các khóa học này có thể tập trung vào phát triển kỹ năng nghề nghiệp hoặc kỹ năng sống.
• Hỗ trợ cộng đồng: Các tổ chức như OME Việt Nam là nguồn lực quý giá, cung cấp các nhóm hỗ trợ, tư vấn và các khóa đào tạo kỹ năng xã hội, giúp người rối loạn phổ tự kỷ người lớn kết nối và tìm kiếm sự thấu hiểu.

3. Can Thiệp Dược Lý

Thuốc được sử dụng để điều trị các vấn đề đồng mắc như lo âu, trầm cảm hoặc ADHD, chứ không phải để chữa trị trực tiếp rối loạn phổ tự kỷ người lớn.

 

>>> KHÓA HỌC BẠN CÓ THỂ THÍCH: Vượt qua trầm cảm ở người lớn

 

V. Kết Luận

Việc nhận được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ người lớn đánh dấu một cột mốc quan trọng, không phải là dấu chấm hết, mà là sự khởi đầu của một hành trình tự nhận thức và tự chấp nhận sâu sắc. Bằng cách hiểu rõ những khác biệt bẩm sinh của bản thân và áp dụng các chiến lược cách chữa trị và quản lý phù hợp, người trưởng thành mắc ASD có thể chuyển hướng từ việc đấu tranh chống lại những khác biệt sang việc tận dụng chúng như những điểm mạnh độc đáo.

Để nhận tư vấn chi tiết về các khóa đào tạo kỹ năng xã hội, hỗ trợ tâm lý. Mọi thông tin chi tiết hãy liên hệ ngay với OME Việt Nam.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Với vai trò là phụ huynh, việc quan sát và đồng hành cùng con trong những năm tháng đầu đời là vô cùng quan trọng. Giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi là “Cửa sổ Vàng” để tối đa hóa sự phát triển của não bộ. Chính vì vậy, phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ là chìa khóa then chốt quyết định hiệu quả của mọi nỗ lực can thiệp sau này. Hãy nhớ rằng, việc tìm kiếm thông tin là bước đầu tiên của sự hỗ trợ đầy yêu thương.

I. Nhận Diện Dấu Hiệu Tự Kỷ Theo Mốc Tuổi (0-3 Tuổi)

Việc nhận biết biểu hiện trẻ rối loạn phổ tự kỷ cần sự quan sát tinh tế, đặc biệt là sự vắng mặt của những kỹ năng xã hội cơ bản theo chuẩn phát triển. Dấu hiệu thường trở nên rõ ràng hơn khi trẻ lớn dần, nhưng những khác biệt đã có thể xuất hiện rất sớm.

1. Dấu hiệu rất sớm (Dưới 12 tháng)

Mặc dù việc chẩn đoán chính thức gần như không thể thực hiện ở giai đoạn này, nhưng các nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt trong tương tác cảm xúc sớm. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ sơ sinh là cực kỳ quan trọng:

• Thiếu sự trao đổi mắt ngắn: Trẻ có thể tránh hoặc duy trì giao tiếp bằng mắt rất ngắn ngủi, không thường xuyên nhìn vào mặt người chăm sóc.
• Phản ứng hạn chế với âm thanh/giọng nói: Trẻ ít có vẻ quan tâm đến giọng nói của người khác, đặc biệt là giọng nói của mẹ, hoặc ít quay đầu theo nguồn âm thanh (sau khi đã loại trừ các vấn đề về thính giác).
• Thiếu tiếng cười: Trẻ ít cười đáp lại hoặc không thể hiện sự ấm áp và vui vẻ một cách tự phát khi được tương tác (đặc biệt là sau 4 tháng tuổi).
• Thiếu tương tác: Trẻ không thực hiện các hành động như căng người, uốn người hoặc đưa tay ra để báo hiệu muốn được bế.

Ở giai đoạn sơ sinh này, việc thiếu các phản xạ xã hội và cảm xúc cơ bản là tín hiệu cảnh báo phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ cần được phụ huynh quan tâm.

2. Dấu hiệu quan trọng (12-18 tháng)

Các dấu hiệu ở giai đoạn này tập trung vào các kỹ năng giao tiếp tiền ngôn ngữ và xã hội:

• Chậm bập bẹ: Đến 12 tháng tuổi, trẻ không có các âm thanh bập bẹ mang tính xã hội hoặc có ý nghĩa (ví dụ: ba-ba, ma-ma).
• Không sử dụng cử chỉ: Thiếu các cử chỉ giao tiếp quan trọng như vẫy tay tạm biệt, chỉ trỏ có mục đích (để yêu cầu hoặc để chia sẻ sự quan tâm), hoặc đưa đồ vật cho người khác. Sự vắng mặt của việc chỉ trỏ là một dấu hiệu cảnh báo mạnh.
• Không phản ứng khi được gọi tên: Dù thính giác bình thường, trẻ vẫn thường xuyên không phản ứng, hoặc phản ứng rất chậm, khi được gọi tên.
• Thiếu sự chú ý: Đây là khả năng trẻ luân phiên nhìn giữa một đồ vật và khuôn mặt người chăm sóc để chia sẻ trải nghiệm. Nếu trẻ chỉ tập trung vào đồ vật mà không chia sẻ ánh mắt với người lớn, đây là một dấu hiệu trẻ tự kỷ 18 tháng tuổi cần được kiểm tra.

Sự thiếu hụt cử chỉ xã hội, hành vi chia sẻ chú ý và sự chậm trễ trong bập bẹ có mục đích là những dấu hiệu then chốt ở độ tuổi này.

3. Dấu hiệu rõ ràng (3 tuổi)

Đến 3 tuổi, khi ngôn ngữ và các hoạt động phát triển mạnh, biểu hiện trẻ rối loạn phổ tự kỷ trở nên rõ ràng hơn:

• Ngôn ngữ chậm hoặc không phát triển chức năng: Trẻ chưa nói được các cụm từ hai từ có ý nghĩa (không phải lặp lại). Nếu có ngôn ngữ, nó có thể mang tính lặp lại hoặc không được sử dụng để giao tiếp yêu cầu/nhận xét.
• Chơi đùa hạn chế: Trẻ có thể không biết chơi giả vờ (đóng vai), hoặc chỉ tương tác với đồ chơi theo cách cứng nhắc, lặp lại (ví dụ: liên tục xếp thành hàng, quay bánh xe, bật tắt công tắc) thay vì chơi sáng tạo.
• Hành vi cứng nhắc và lặp lại: Tần suất và cường độ của các hành vi như đập tay, lắc lư người, hoặc đi nhón gót tăng lên. Sự khó khăn trong việc thay đổi thói quen cũng là dấu hiệu trẻ tự kỷ 2 tuổi cần lưu ý. Việc phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ ở giai đoạn này sẽ tạo tiền đề can thiệp tốt nhất.

Sự khác biệt rõ rệt giữa biểu hiện trẻ rối loạn phổ tự kỷ và trẻ chậm phát triển ngôn ngữ đơn thuần là: trẻ chậm nói vẫn có giao tiếp bằng mắt và cử chỉ xã hội tốt, trong khi trẻ ASD thiếu cả hai yếu tố này.

II. Các Mức Độ Ảnh Hưởng Của Rối Loạn Phổ Tự Kỷ

Việc phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ không chỉ dừng lại ở việc nhận ra các dấu hiệu ban đầu, mà còn cần đi kèm với sự hiểu biết toàn diện về phổ rộng của tình trạng này. Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một dạng rối loạn phát triển thần kinh đa dạng, trong đó trẻ có thể biểu hiện từ rất nhẹ đến rất nặng. Mỗi trẻ là một cá thể khác nhau, vì vậy mức độ ảnh hưởng và nhu cầu hỗ trợ cũng khác nhau.

Để trang bị kiến thức chuyên sâu và hiểu đúng về phổ rối loạn, các nền tảng hỗ trợ như OME Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài liệu, khóa học giúp phụ huynh tiếp cận thông tin chuẩn xác về ASD.

1. Phân biệt 3 mức độ theo nhu cầu hỗ trợ

Theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần DSM-5, trẻ mắc ASD được phân loại thành ba mức độ, dựa trên độ nặng của khó khăn và mức hỗ trợ cần thiết để trẻ có thể hoạt động hiệu quả trong môi trường sống, học tập và xã hội.

• Mức 1 (Cần hỗ trợ): Trẻ có thể nói được các câu hoàn chỉnh, nhưng khó khăn khi chuyển đổi giữa các hoạt động, và có biểu hiện thiếu linh hoạt trong hành vi. Nếu không có hỗ trợ phù hợp, những khó khăn này có thể trở nên rõ rệt và gây cản trở tại trường học hoặc các hoạt động nhóm.
• Mức 2 (Cần hỗ trợ đáng kể): Trẻ có khó khăn rõ rệt trong giao tiếp bằng lời và phi lời, kỹ năng xã hội hạn chế và hành vi lặp lại đủ để gây cản trở trong nhiều môi trường khác nhau. Phương pháp dạy trẻ rối loạn phổ tự kỷ có thể áp dụng như ABA, ngôn ngữ trị liệu,…
• Mức 3 (Cần hỗ trợ rất đáng kể): Trẻ có những thiếu hụt nặng nề về kỹ năng giao tiếp bằng lời và phi lời. Sự phản ứng với các tương tác xã hội là rất hạn chế và có sự thay đổi rõ rệt. 

Việc phân biệt ba mức độ rối loạn phổ tự kỷ theo DSM-5 không chỉ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn đặc điểm của trẻ mà còn tạo nền tảng quan trọng cho quá trình phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ và lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp. Sự thấu hiểu của gia đình, kết hợp cùng hướng dẫn từ các chuyên gia, chính là chìa khóa giúp trẻ mở ra cơ hội phát triển tối đa trong tương lai.

2. Tự kỷ ảnh hưởng đến khả năng xã hội & học tập

Sự ảnh hưởng không chỉ giới hạn trong giao tiếp xã hội. Rối loạn phổ tự kỷ ảnh hưởng đến khả năng học tập, khả năng độc lập và xử lý cảm giác của trẻ. Trẻ có thể quá nhạy cảm (hoặc kém nhạy cảm) với ánh sáng, âm thanh, mùi vị hoặc kết cấu, dẫn đến những cơn khủng hoảng cảm xúc. Việc phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ và can thiệp đa chuyên ngành sẽ giảm thiểu tối đa những ảnh hưởng tiêu cực này. 

III. Lộ Trình 4 Bước Để Phát Hiện Sớm Rối Loạn Phổ Tự Kỷ

Nếu bạn nghi ngờ con mình có dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ, hãy thực hiện quy trình hành động dưới đây để đảm bảo việc can thiệp được tiến hành kịp thời.

1. Quan sát & tham vấn bác sĩ

Giai đoạn đầu tiên là thu thập dữ liệu khách quan.

• Ghi chép quan sát: Thay vì chỉ nói chung chung, hãy ghi lại chi tiết hành vi của trẻ (Ví dụ: Thay vì nói “Con tôi không chơi với ai,” hãy ghi lại: “Trong 30 phút chơi ở sân, con liên tục xoay một bánh xe đồ chơi và không tương tác với bất kỳ bạn nào, ngay cả khi các bạn mời.”). Những ghi chép này là bằng chứng quan trọng nhất bạn có.

• Tham vấn bác sĩ: Chia sẻ các ghi chép này và yêu cầu bác sĩ tiến hành sàng lọc. Việc phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ bắt đầu bằng cuộc trò chuyện chân thành với bác sĩ.

2. Sàng lọc chuyên môn (M-CHAT-R)

• Sử dụng M-CHAT-R (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised): Đây là công cụ sàng lọc tiêu chuẩn quốc tế. M-CHAT-R giúp bác sĩ (hoặc chuyên gia) nhanh chóng đánh giá nguy cơ ASD dựa trên các báo cáo của phụ huynh về hành vi của trẻ. Kết quả sàng lọc sẽ xác định liệu trẻ có cần đánh giá chẩn đoán chuyên sâu hơn hay không.

3. Chẩn đoán chính thức (ADOS-2)

• Nếu kết quả sàng lọc cho thấy nguy cơ cao, trẻ cần được chuyển đến các chuyên gia chẩn đoán chính thức: Bác sĩ Thần kinh Nhi/Tâm thần Nhi, hoặc Nhà Tâm lý học Lâm sàng.
• Họ sẽ sử dụng các công cụ chẩn đoán như ADOS-2, đây là một quy trình tương tác tiêu chuẩn hóa để xác định dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Việc phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ chính xác cần phải thông qua quá trình đánh giá đa chiều này.

4. Can thiệp sớm

• Nguyên tắc vàng: Không chờ đợi chẩn đoán chính thức. Khi đã có nghi ngờ cao, việc bắt đầu các chương trình Can thiệp Sớm là ưu tiên hàng đầu.
• Hãy nhớ rằng, phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ chỉ có ý nghĩa khi nó dẫn đến hành động can thiệp ngay lập tức.

IV. Giải Pháp Từ Giáo Dục Đặc Biệt Online

Ngày nay, việc hỗ trợ trẻ sau khi phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ đã không còn giới hạn ở các trung tâm vật lý. Công nghệ mở ra một con đường mới cho phụ huynh. Mô hình này cho phép phụ huynh tiếp cận kiến thức, kỹ thuật trị liệu và sự hướng dẫn của chuyên gia ngay tại nhà. Điều này giúp trẻ được can thiệp trong môi trường tự nhiên nhất, nơi các kỹ năng dễ được tổng quát hóa và duy trì. Giáo dục đặc biệt online là giải pháp lý tưởng cho các gia đình ở khu vực xa xôi hoặc cần sự linh hoạt về thời gian.

Các nền tảng học tập chuyên biệt như OME Việt Nam cung cấp tài liệu, khóa học và các buổi tư vấn trực tuyến được thiết kế riêng cho trẻ tự kỷ. Việc tích hợp công nghệ vào quá trình can thiệp hỗ trợ việc phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ và đảm bảo trẻ nhận được sự hỗ trợ chất lượng cao mọi lúc, mọi nơi. Hành động kiên trì, dựa trên kiến thức và sự hỗ trợ công nghệ là chìa khóa để hỗ trợ con bạn phát triển.

 

>>> Xem thêm: Khóa học Hướng dẫn 7 kỹ thuật can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

V. Kết Luận

Phát hiện sớm trẻ rối loạn phổ tự kỷ không phải là dấu chấm hết, mà là khởi đầu của một hành trình hỗ trợ đầy khoa học. Sự phát hiện sớm của bạn trong giai đoạn “Cửa sổ Vàng” (0-3 tuổi) là yếu tố quyết định sự tiến bộ của con.

Hãy vận dụng ngay lộ trình 4 bước: quan sát kỹ lưỡng các dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ, tham vấn chuyên gia và bắt đầu can thiệp ngay lập tức, có thể thông qua các giải pháp linh hoạt như giáo dục đặc biệt online. Sự dũng cảm và quyết tâm của bạn hôm nay, kết hợp cùng các phương pháp khoa học, sẽ mở ra những cơ hội phát triển tối ưu nhất cho con bạn. 

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội

Với sự gia tăng nhận thức về sức khỏe tinh thần và sự phát triển của trẻ em, rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ đã trở thành một chủ đề được nhiều phụ huynh quan tâm. Dạng nhẹ của rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) thường khó nhận biết hơn vì các biểu hiện không rõ ràng và đôi khi bị nhầm lẫn với sự nhút nhát hoặc tính cách đặc biệt. Tuy nhiên, việc phát hiện và can thiệp sớm là yếu tố then chốt giúp trẻ phát triển tối đa tiềm năng.

I. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Dạng Nhẹ Ở Trẻ

Khác với các dạng tự kỷ điển hình với các biểu hiện rõ rệt về ngôn ngữ và hành vi, những trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ thường có kỹ năng ngôn ngữ cơ bản phát triển bình thường, thậm chí là tốt. Do đó, việc chẩn đoán thường diễn ra muộn hơn, đôi khi là ở độ tuổi đi học, khi các yêu cầu về tương tác xã hội tăng lên.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chất lượng giao tiếp xã hội và tính linh hoạt trong tư duy. Dựa trên khái niệm về rối loạn phổ tự kỷ, trẻ mắc dạng nhẹ có thể giao tiếp, nhưng khó khăn trong việc hiểu các sắc thái, quy tắc xã hội không lời, hay cảm xúc của người khác. Sự thiếu hụt này tạo ra khoảng cách lớn giữa khả năng học thuật và khả năng hòa nhập xã hội của trẻ.

II. 5 Dấu Hiệu Điển Hình Của Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Dạng Nhẹ

Việc nhận diện sớm rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em phụ thuộc vào khả năng quan sát tinh tế của cha mẹ. Dưới đây là 5 rối loạn phổ tự kỷ dấu hiệu điển hình mà phụ huynh nên chú ý:

1.Thách thức trong tương tác xã hội

Đây là rối loạn phổ tự kỷ dấu hiệu rõ ràng nhất ở dạng nhẹ.

• Giao tiếp một chiều: Trẻ có thể nói rất nhiều nhưng thường xoay quanh chủ đề mà trẻ quan tâm (chủ đề đặc biệt). Trẻ ít quan tâm đến việc người nghe có hứng thú hay không, khó khăn trong việc duy trì cuộc trò chuyện hai chiều, và hiếm khi hỏi về cảm xúc hay suy nghĩ của người khác.
• Khó khăn đọc hiểu tín hiệu phi ngôn ngữ: Trẻ có thể không hiểu được ngôn ngữ cơ thể, biểu cảm khuôn mặt, hay giọng điệu (irony, sarcasm) của người khác, dẫn đến những phản ứng xã hội không phù hợp.

2. Hành vi lặp lại và cứng nhắc trong thói quen

Mặc dù có vẻ ngoài bình thường, nhưng trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ thường có nhu cầu nghiêm ngặt trong việc tuân thủ thói quen và quy tắc.

• Chống đối thay đổi: Trẻ có thể trở nên cực kỳ lo lắng hoặc bùng nổ khi lịch trình hoặc môi trường bị thay đổi đột ngột.
• Các hành vi lặp lại: Có thể xuất hiện các hành vi tự điều chỉnh như lắc lư, xoắn tóc, hoặc cử động tay lặp lại, mặc dù ít rõ ràng hơn ở dạng nặng.

3. Sở thích thu hẹp

Đây là một rối loạn phổ tự kỷ điển hình ở dạng nhẹ, thường được coi là điểm mạnh nếu được định hướng đúng.

• Trẻ phát triển một sự tập trung quá mức và chuyên sâu vào một hoặc vài chủ đề cụ thể (ví dụ: máy tính, lịch sử, tàu hỏa, bản đồ). Trẻ có thể nắm giữ lượng kiến thức khổng lồ về chủ đề này, vượt xa bạn bè cùng trang lứa và thậm chí là người lớn.
• Sở thích này chiếm phần lớn thời gian rảnh rỗi và chi phối các cuộc hội thoại.

4. Vấn đề nhạy cảm giác quan

Nhiều trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ có sự khác biệt trong việc xử lý thông tin giác quan, đây cũng là một rối loạn phổ tự kỷ dấu hiệu cần được lưu ý.

• Nhạy cảm quá mức: Khó chịu với tiếng ồn lớn (máy hút bụi, chuông báo cháy), ghét các loại vải thô ráp, hoặc phản ứng mạnh với ánh sáng chói.
• Kém nhạy cảm: Ngược lại, một số trẻ lại tìm kiếm sự kích thích giác quan bằng cách chạm, ngửi, hoặc nhìn các vật thể một cách lặp lại.

5. Khó khăn trong chức năng điều hành

Chức năng điều hành liên quan đến khả năng lập kế hoạch, tổ chức và quản lý thời gian. Trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ thường gặp khó khăn với các kỹ năng này.

• Khó khăn trong việc bắt đầu hoặc hoàn thành một nhiệm vụ cần nhiều bước.
• Dễ mất tập trung khi không phải là chủ đề trẻ hứng thú.
• Gặp vấn đề trong việc chuyển đổi giữa các hoạt động (transitioning).

Nhận biết 5 dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ chính là chìa khóa vàng. Hãy nhớ rằng, trẻ phổ tự kỷ chức năng cao sở hữu một bộ não độc đáo; sự thấu hiểu của chúng ta chính là bước đệm tốt nhất cho thành công của con.

 

>>> Bài viết liên quan: Các Dạng Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Thường Gặp Ở Trẻ

 

III. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Dạng Nhẹ Có Nguy Hiểm Không? 

Nhiều cha mẹ đặt câu hỏi: rối loạn phổ tự kỷ có nguy hiểm không? Về mặt y tế, rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ không phải là bệnh lý đe dọa đến tính mạng. Tuy nhiên, nếu không được can thiệp sớm và hỗ trợ đúng đắn, nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và phát triển lâu dài của trẻ.

• Rủi ro sức khỏe: Khó khăn trong việc hiểu và xây dựng mối quan hệ xã hội khiến trẻ dễ bị cô lập, bắt nạt. Điều này làm tăng nguy cơ phát triển các vấn đề sức khỏe tâm thần thứ cấp như lo âu, trầm cảm, đặc biệt là trong giai đoạn thanh thiếu niên.
• Thách thức học tập và nghề nghiệp: Mặc dù thông minh, nhưng sự thiếu hụt kỹ năng tổ chức và giao tiếp xã hội có thể cản trở trẻ trong môi trường học tập và sau này là công việc, nơi mà làm việc nhóm và linh hoạt là yếu tố bắt buộc.

Việc nhận ra rối loạn phổ tự kỷ dấu hiệu và tìm kiếm đánh giá từ chuyên gia ngay khi nghi ngờ là hành động quan trọng nhất. Sự can thiệp sớm giúp định hình các kỹ năng thích ứng và giảm thiểu các hành vi không mong muốn.

IV. Chiến Lược Can Thiệp Sớm và Cách Điều Trị Trẻ Bị Rối Loạn Phổ Tự Kỷ

Can thiệp là yếu tố then chốt, giúp trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ học cách điều chỉnh hành vi và phát triển kỹ năng xã hội. Về cách điều trị trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ, phương pháp hiệu quả nhất là một chương trình can thiệp đa ngành, cá nhân hóa, tập trung vào các lĩnh vực trẻ còn thiếu hụt.

Để đạt hiệu quả tối ưu, chương trình này cần có sự tham gia của các chuyên gia từ các trung tâm giáo dục đặc biệt uy tín, tuân thủ các hướng dẫn chuyên môn. Các tổ chức như tại OME Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa kiến thức và chuẩn hóa các phương pháp can thiệp khoa học, giúp phụ huynh và giáo viên có định hướng đúng đắn trong quá trình hỗ trợ trẻ.

1. Can thiệp hành vi và giao tiếp (ABA, ESDM)

• Trị liệu hành vi ứng dụng (ABA): Giúp trẻ học các kỹ năng mới và giảm các hành vi không phù hợp thông qua củng cố tích cực.
• Trị liệu ngôn ngữ và giao tiếp: Tập trung vào kỹ năng đối thoại hai chiều, hiểu ngôn ngữ phi ngôn ngữ và sử dụng ngôn ngữ linh hoạt trong các tình huống xã hội.

2. Trị liệu kỹ năng xã hội và chức năng điều hành

• Đào tạo kỹ năng xã hội: Trẻ được học một cách trực tiếp về các quy tắc xã hội, cách duy trì giao tiếp bằng mắt, luân phiên trong trò chuyện, và hiểu quan điểm của người khác.
• Trị liệu nghề nghiệp: Giải quyết các vấn đề về giác quan (nhạy cảm) và cải thiện kỹ năng vận động, tổ chức (chức năng điều hành).

3. Giáo dục đặc biệt online

Với sự phát triển của công nghệ, các hình thức giáo dục đặc biệt online đang mở ra cơ hội tiếp cận can thiệp cho nhiều gia đình hơn, đặc biệt là ở các khu vực khó khăn. Nền tảng này cung cấp các bài học, công cụ hỗ trợ và tư vấn từ xa, giúp cha mẹ dễ dàng tham gia vào chương trình can thiệp của con.

Một trong những đơn vị tiên phong trong lĩnh vực này là OME Việt Nam.Nơi đây cung cấp các giải pháp đào tạo và can thiệp từ xa, giúp cha mẹ có kiến thức và công cụ để hỗ trợ con mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ ngay tại nhà một cách hiệu quả, dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia.

 

>>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Hướng dẫn sử dụng phương pháp can thiệp ABA trong can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

 

V. Kết Luận

Khi nghi ngờ con có các rối loạn phổ tự kỷ dấu hiệu hay rối loạn phổ tự kỷ điển hình, cha mẹ cần làm theo các bước sau:

1. Tham vấn chuyên gia: Tìm kiếm sự đánh giá từ các chuyên gia như bác sĩ nhi khoa phát triển, nhà tâm lý học lâm sàng, hoặc nhà trị liệu ngôn ngữ. Không tự chẩn đoán. Chẩn đoán chính xác là bước đầu tiên để xác định cách điều trị trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ phù hợp.
2. Chủ động can thiệp: Ngay cả khi chưa có chẩn đoán chính thức, việc tham gia vào các chương trình can thiệp sớm về ngôn ngữ, giao tiếp và kỹ năng xã hội luôn mang lại lợi ích. Hơn nữa, phụ huynh có thể tự trang bị kiến thức và kỹ năng qua các khóa học tâm lý học tại nhà để hiểu sâu hơn về thế giới cảm xúc và nhận thức của con, từ đó xây dựng môi trường hỗ trợ tốt nhất.
3. Xây dựng môi trường hỗ trợ: Tạo ra một môi trường gia đình có cấu trúc, dự đoán được, và kiên nhẫn. Sự hiểu biết và chấp nhận của cha mẹ là nguồn sức mạnh lớn nhất cho trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ.

Nhìn chung, những trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ dạng nhẹ có tiềm năng rất lớn để học tập, phát triển nghề nghiệp và có cuộc sống độc lập nếu được hỗ trợ đúng lúc và đúng cách. Việc nhận biết rối loạn phổ tự kỷ dấu hiệu sớm không chỉ là một hành động bảo vệ con mà còn là sự đầu tư vào tương lai tươi sáng của con.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội

Sự xuất hiện của rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao (High-Functioning Autism – HFA) trong gia đình luôn đi kèm với những câu hỏi lớn: “Thực chất rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao là gì?” và “Liệu rối loạn phổ tự kỷ có chữa được không?”. Đây là những thắc mắc hoàn toàn tự nhiên và cấp bách đối với bất kỳ phụ huynh nào.

Trong bối cảnh y học hiện đại, việc tìm hiểu chuyên sâu về HFA là nền tảng vững chắc để quý phụ huynh có được cái nhìn toàn diện về định nghĩa, nguyên nhân di truyền phức tạp, và các phương pháp hỗ trợ thực tiễn. Bài viết này sẽ giúp cha mẹ đồng hành cùng con trên hành trình phát triển tiềm năng, thay vì tìm kiếm những giải pháp không khoa học.

I. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Chức Năng Cao Là Gì?

Trong y học và tâm lý học hiện đại, chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ (asd) được sử dụng thay thế cho các thuật ngữ cũ. Rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao là một thuật ngữ không chính thức nhưng được sử dụng rộng rãi để mô tả những cá nhân mắc ASD nhưng có những đặc điểm nổi bật về khả năng nhận thức và ngôn ngữ.

Rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao được xác định bởi hai tiêu chí chính:

• Đáp ứng tiêu chí chẩn đoán ASD: Thiếu hụt kéo dài trong giao tiếp xã hội và tương tác xã hội, cùng với các kiểu hành vi hoặc sở thích bị giới hạn, lặp đi lặp lại.
• Chức năng nhận thức cao: Có chỉ số IQ trung bình hoặc trên trung bình (trên 70), và khả năng ngôn ngữ phát triển đầy đủ.

Những cá nhân này thường không có những khó khăn đáng kể về trí tuệ như một số người khác trong phổ, nhưng thách thức của họ tập trung chủ yếu vào mặt xã hội và cảm xúc. Điều này khiến họ có thể tham gia vào môi trường giáo dục chính quy nhưng lại gặp khó khăn trong việc thiết lập và duy trì các mối quan hệ xã hội phức tạp.

II. Phân Biệt Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Và Tự Kỷ

Để có cái nhìn chính xác, phụ huynh cần hiểu rõ sự khác biệt giữa các thuật ngữ này, đặc biệt là trong bối cảnh phân loại y tế hiện đại (DSM-5).

Thuật ngữ tự kỷ là một khái niệm tổng quát, thường được công chúng sử dụng để chỉ chung các tình trạng trong phổ. Rối loạn phổ tự kỷ (asd) là thuật ngữ khoa học chính thức, nhấn mạnh rằng tình trạng này tồn tại trên một phổ rộng lớn, với mức độ nghiêm trọng và biểu hiện đa dạng.

• HFA và Hội chứng Asperger (chẩn đoán cũ, hiện đã được gộp vào ASD) được xem là các dạng rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao, nơi nhu cầu hỗ trợ thấp hơn so với các trường hợp tự kỷ có kèm theo thiểu năng trí tuệ hoặc suy giảm chức năng ngôn ngữ nghiêm trọng.
• Việc nhấn mạnh tính “Phổ” cho thấy trẻ có thể rất khác biệt ở các lĩnh vực kỹ năng. Một trẻ HFA có thể xuất sắc về toán học nhưng lại hoàn toàn không hiểu được phép ẩn dụ trong giao tiếp. Việc hiểu rõ sự khác biệt này có thể được nâng cao thông qua các khóa học tâm lý online, giúp phụ huynh trang bị kiến thức chuyên sâu một cách linh hoạt.

Nguyên nhân của rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao vẫn chưa được xác định rõ ràng, nhưng các nghiên cứu chỉ ra sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Việc nhận biết sớm và can thiệp kịp thời, phù hợp với từng mức độ, sẽ giúp cải thiện kỹ năng xã hội, giao tiếp và khả năng học tập của trẻ, từ đó tối đa hóa tiềm năng phát triển.

 

>>> XEM THÊM: Bệnh Rối loạn phổ tự kỷ là gì? 

 

III. Dấu Hiệu Nhận Biết Trẻ Mắc Chứng Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Chức Năng Cao

Mặc dù có khả năng học tập và ngôn ngữ tốt, trẻ mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao vẫn biểu hiện các đặc điểm sâu sắc liên quan đến cốt lõi của ASD, đặc biệt là trong tương tác xã hội và tính linh hoạt hành vi.

3.1. Giao tiếp xã hội và tương tác

Trẻ khó khăn trong việc hiểu các tín hiệu xã hội, thường nói quá nhiều về chủ đề mình yêu thích, hoặc thiếu khả năng đọc vị ngôn ngữ cơ thể, cử chỉ, và giọng điệu của người khác, dẫn đến sự cô lập xã hội.

• Thách thức tâm trí (Theory of Mind): Khó khăn trong việc đặt mình vào vị trí người khác để suy đoán suy nghĩ, ý định hoặc cảm xúc của họ. Điều này khiến họ dễ bị coi là vô cảm hoặc thiếu đồng cảm trong các tình huống xã hội.
• Khó khăn trong việc hiểu quy tắc xã hội: Thường thiếu hiểu biết về các quy tắc xã hội ngầm hoặc các giao thức ứng xử tinh tế.

3.2. Hành vi thu hẹp và lặp đi lặp lại

Sự ám ảnh mãnh liệt với một hoặc hai lĩnh vực cụ thể (ví dụ: vũ trụ, lịch sử, lập trình). Sự ám ảnh này đôi khi cản trở các hoạt động khác nhưng cũng có thể là chìa khóa cho sự nghiệp sau này nếu được định hướng đúng đắn.

Trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao có thể rất khó khăn khi đối mặt với sự thay đổi đột ngột trong lịch trình hoặc môi trường. Sự phụ thuộc vào thói quen và trật tự nghiêm ngặt là một cơ chế tự bảo vệ để giảm bớt sự lo âu.

IV. Nguyên Nhân Và Yếu Tố Nguy Cơ: Rối Loạn Phổ Tự Kỷ Có Di Truyền Không?

Việc tìm kiếm nguyên nhân là điều tự nhiên đối với phụ huynh, nhưng quan trọng là phải hiểu rằng ASD là một rối loạn đa yếu tố (multifactorial disorder).

Nhiều người thắc mắc rằng: Rối loạn phổ tự kỷ có di truyền không? Câu trả lời từ nghiên cứu Khoa học hiện đại khẳng định rằng di truyền là yếu tố nguy cơ mạnh nhất, không phải là nguyên nhân đơn lẻ.

4.1. Khoa học về di truyền

• Tính di truyền cao: Các nghiên cứu về sinh đôi cho thấy tính di truyền của ASD là khoảng 90%. Nếu một đứa trẻ mắc ASD, tỷ lệ người anh chị em khác cũng mắc là cao hơn đáng kể (khoảng 18-20%) so với dân số chung.
• Gen nguy cơ: Không có “Gen tự kỷ” duy nhất. Có hàng trăm gen khác nhau, mỗi gen đóng góp một phần nhỏ vào tổng thể nguy cơ. Các biến thể gen này ảnh hưởng đến sự kết nối và phát triển của các mạch thần kinh. Sự tương tác phức tạp này giải thích tại sao biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao lại khác biệt giữa mỗi người.

4.2. Yếu tố môi trường và sinh học

Các yếu tố môi trường không phải là nguyên nhân trực tiếp, nhưng có thể tương tác với cơ địa gen để làm tăng nguy cơ ở những người đã có sẵn khuynh hướng di truyền.

• Tuổi cha mẹ: Các nghiên cứu dịch tễ học lớn chỉ ra rằng cha mẹ lớn tuổi hơn (cả cha và mẹ) có tỷ lệ sinh con mắc ASD cao hơn, mặc dù nguy cơ này vẫn thấp.
• Yếu tố trong tử cung: Tiếp xúc với một số loại thuốc (ví dụ: Valproate) hoặc tình trạng sức khỏe của mẹ (ví dụ: sốt cao, nhiễm trùng nghiêm trọng, hoặc thiếu vitamin D) trong thai kỳ có thể đóng vai trò nhỏ, nhưng vẫn cần nghiên cứu sâu hơn để xác định mối liên hệ nhân quả.

Sự kết hợp giữa khuynh hướng di truyền và các yếu tố môi trường ở giai đoạn phát triển sớm (trước sinh và sơ sinh) dẫn đến sự khác biệt về cấu trúc và chức năng thần kinh, tạo nên những đặc điểm của rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao.

V. Dạy Trẻ Tự Kỷ Chức Năng Cao và Giải Pháp Khoa Học

Sau khi nắm vững câu trả lời cho thắc mắc “Tự kỷ chức năng cao là gì?” và hiểu rằng đây là một đặc điểm thần kinh tồn tại suốt đời, trọng tâm của phụ huynh cần biết là có can thiệp hiệu quả. Mục tiêu không phải là “chữa khỏi” mà là giúp trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao xây dựng các kỹ năng còn thiếu và phát huy tối đa tiềm năng nhận thức.

5.1. Can thiệp sớm và cá nhân hóa (EIP)

Việc nhận diện sớm các dấu hiệu HFA (thường thông qua sự khác biệt trong giao tiếp và tương tác xã hội) là “chìa khóa” quan trọng nhất. Sau chẩn đoán, một Kế hoạch Can thiệp Cá nhân hóa (IEP) hoặc Chương trình Giáo dục Cá nhân (IPE) phải được thiết lập.

• Tập trung vào chức năng: Chương trình can thiệp phải ưu tiên các kỹ năng chức năng cần thiết cho cuộc sống độc lập (ví dụ: Kỹ năng xã hội, điều chỉnh cảm xúc, kỹ năng tổ chức và lập kế hoạch).
• Sử dụng sở thích đặc biệt: Lồng ghép các sở thích mãnh liệt (special interests) của trẻ HFA vào các bài học và liệu pháp để tăng động lực học tập và giao tiếp.

5.2. Phương pháp can thiệp khoa học

Việc triển khai các chiến lược phù hợp, đặc biệt là các phương pháp dựa trên bằng chứng khoa học, là cách giúp trẻ HFA vượt qua các thách thức:

• Đào tạo kỹ năng xã hội: Đây là trọng tâm cho trẻ HFA. Các kỹ năng này sẽ dạy trẻ các quy tắc xã hội một cách rõ ràng và trực tiếp (ví dụ: cách duy trì giao tiếp bằng mắt, cách đọc ngôn ngữ cơ thể, cách tham gia đối thoại qua lại).
• Nhận thức hành vi: Rất hiệu quả trong việc giúp trẻ HFA quản lý sự lo âu, giải quyết sự cứng nhắc trong suy nghĩ và điều chỉnh cảm xúc, đặc biệt khi đối phó với những thay đổi ngoài ý muốn.
• Lời nói và ngôn ngữ: Tập trung vào việc sử dụng ngôn ngữ trong bối cảnh xã hội, bao gồm cách hiểu các phép ẩn dụ, châm biếm và ngôn ngữ phi lời nói mà trẻ HFA thường gặp khó khăn.

5.3. Xây dựng môi trường hỗ trợ

Can thiệp không chỉ dừng lại ở phòng trị liệu. Gia đình, nhà trường và cộng đồng cần tạo ra một môi trường chấp nhận và linh hoạt:

• Cấu trúc hóa Môi trường Học tập: Cung cấp lịch trình rõ ràng, bằng hình ảnh (Visual Schedules), và hướng dẫn từng bước để giảm bớt sự lo âu và tăng khả năng tổ chức cho trẻ.
• Hỗ trợ Cảm giác: Nhận diện và tôn trọng các nhu cầu cảm giác của trẻ (ví dụ: cho phép sử dụng tai nghe chống ồn trong môi trường ồn ào) để tối ưu hóa sự tập trung và tham gia của trẻ.

Hiểu rõ về trẻ tự kỷ chức năng cao chính là “chìa khóa” để xây dựng môi trường hỗ trợ và triển khai can thiệp hiệu quả, từ đó giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng của mình và đạt được sự độc lập tối đa trong cuộc sống.

 

>>> Khóa học bạn có thể quan tâm: Các chiến lược tối ưu trong can thiệp trẻ Rối loạn phổ tự kỷ

 

VI. Kết Luận

Rối loạn phổ tự kỷ chức năng cao (HFA) là một đặc điểm thần kinh tồn tại suốt đời; trọng tâm của can thiệp là hỗ trợ, không phải là tìm kiếm câu trả lời cho thắc mắc “rối loạn phổ tự kỷ có hết không”. Phụ huynh nên tập trung vào các chiến lược dựa trên bằng chứng, như đào tạo kỹ năng xã hội và phát huy các điểm mạnh về trí tuệ của trẻ.

Để tối ưu hóa quá trình này, các giải pháp hiện đại như giáo dục đặc biệt online cung cấp sự tiện lợi và chuyên môn cao. OME Việt Nam đồng hành cùng gia đình, giúp trẻ tự kỷ chức năng cao phát triển tối đa tiềm năng, hướng tới cuộc sống độc lập và đóng góp giá trị.

 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: trungtamome@gmail.com

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội